Żegnaj, teczko z dokumentami: eFTI zmienia zasady gry w Europie

Podczas gdy kierowcy nadal wożą stosy papierów dla inspekcji drogowych, w kuluarach Komisji Europejskiej ruszyło już odliczanie. Wyjaśniamy, dlaczego eFTI to nie kolejna aplikacja na smartfona, ale całkowita przebudowa wymiany danych z państwem.

Logistyka w UE jest paradoksalna: możemy śledzić ładunek w czasie rzeczywistym z dokładnością do metra, ale mamy obowiązek okazać inspektorowi papierową kartkę z podpisem, aby udowodnić legalność kabotażu. Rozporządzenie (UE) 2020/1056, znane szerzej jako eFTI, ma na celu wyeliminowanie tego anachronizmu. Źródłem zmian jest Dziennik Urzędowy UE (eur-lex.europa.eu), który na początku 2025 roku poparł ambicje Brukseli konkretnymi datami. Nie mówimy tu o dobrej woli przewoźnika, lecz o stworzeniu infrastruktury, w której inspektor w Niemczech czy na Litwie będzie miał obowiązek przyjąć dane z twojego systemu, o ile zostaną one przekazane zgodnie ze standardem.

To nie dokument, to dane

Wiele osób z przyzwyczajenia traktuje eFTI jako następcę eCMR lub po prostu “plik elektroniczny”. To błąd. eFTI to nie jeden plik, lecz ramy prawne i techniczne. Mówiąc prościej: to protokół, który pozwala twojemu systemowi księgowemu “rozmawiać” z tabletem inspektora. Kluczowa różnica tkwi w strukturze: zamiast wysyłać skan listu przewozowego, platforma przekazuje konkretne elementy danych (data sets). Inspektor nie musi wczytywać się w drobny druk – jego system sam podświetli, czy wszystko jest w porządku z ładunkiem niebezpiecznym (ADR) lub czy zachowano zasady kabotażu.

Architektura zaufania: kto płaci i kto sprawdza

System opiera się na czterech filarach i ważne jest, aby ich nie pomylić. Mamy operatorów gospodarczych (przewoźnicy i spedytorzy) oraz właściwe organy (np. ITD w Polsce czy inspekcja transportu na Litwie). Pomiędzy nimi pojawiają się jednak pośrednicy: platformy eFTI oraz dostawcy usług.

Aby dane miały moc prawną, muszą przejść przez certyfikowaną platformę. Bruksela wdraża system akredytowanych rzeczoznawców, którzy będą nadawać oprogramowaniu swoisty “znak jakości”. Jeśli twój system TMS nie otrzyma certyfikatu, dla inspektora na drodze jego dane pozostaną jedynie tekstem na ekranie, niemającym żadnej wagi.

Dlaczego “śmieciarze” pójdą na pierwszy ogień

Podczas gdy większość przewoźników otrzymała czas na przygotowanie do lipca 2027 roku, w sektorze transportu odpadów sytuacja jest bardziej nagląca. Zgodnie z nowym rozporządzeniem (UE) 2024/1157, obowiązek przyjmowania danych w formie elektronicznej dla części odpadów wchodzi w życie już w maju 2026 roku. Jeśli w twojej flocie znajdują się pojazdy z tabliczką “A” (Abfall), jesteś w awangardzie tej cyfrowej rewolucji, czy ci się to podoba, czy nie. Decyzja polityczna wyraźnie wyprzedza tutaj gotowość techniczną wielu mniejszych graczy.

Pułapki na drodze do cyfryzacji

Warto zrozumieć, czego eFTI nie robi. Nie zastępuje on systemów celnych. Jeśli ciężarówka jedzie z Turcji do Polski, cło będzie rozliczane według starych (lub nowych cyfrowych) zasad. eFTI nie znosi również całkowicie papieru – jest to prawo, a nie obowiązek operatora. Wiemy jednak: gdy tylko duzi spedytorzy przejdą na cyfrę, praca “po staremu” stanie się po prostu droga i czasochłonna ze względu na przedłużające się kontrole.

Najbardziej śliski moment to “postać czytelna dla człowieka”. Nawet jeśli dane są przesyłane w kodzie, na żądanie inspektora kierowca ma obowiązek wyświetlić informacje na ekranie tak, aby mógł je odczytać człowiek. Jeśli w lesie pod Białymstokiem zniknie internet, pozostaje to problemem przewoźnika.

Informacja: droga trwająca siedem lat

Historia eFTI nie zaczęła się dzisiaj. Podstawowe Rozporządzenie 2020/1056 zostało przyjęte jeszcze latem 2020 roku, ale pozostawało “uśpione” z powodu braku specyfikacji technicznych. Dopiero w lipcu 2024 roku pojawiło się Rozporządzenie Wykonawcze 2024/1942, opisujące działanie bramek (eFTI Gates). Obecnie znajdujemy się w aktywnej fazie 30-miesięcznego odliczania, które rozpoczęło się w styczniu 2025 roku. Jest to czas dany państwom członkowskim UE na przygotowanie systemów IT, a rynkowi – na opracowanie i certyfikację oprogramowania.

Chronologia wdrażania eFTI

• 15 lipca 2020: Przyjęcie podstawowego Rozporządzenia 2020/1056.
• 5 lipca 2024: Rozporządzenie 2024/1942 określiło zasady działania “Bramek” i procedury dostępu.
• 20 grudnia 2024: Publikacja zaktualizowanego Annex I Part B z normami krajowymi.

– i obecnie znajdujemy się tutaj –

• 9 stycznia 2025: Uruchomienie 30-miesięcznego odliczania do pełnego stosowania.
• Styczeń 2026: Rozpoczęcie okresu wczesnej certyfikacji platform i dostawców.
• 21 maja 2026: Obowiązkowe eFTI dla transportu odpadów (Regulation 2024/1157).
• 9 lipca 2027: Pełny obowiązek przyjmowania eFTI przez wszystkie organy państw UE.