E-papierosa zrównano z telefonem: w Niemczech sąd zamknął lukę, o której kierowcy ciężarówek mogli nie wiedzieć

Wyższy Sąd Krajowy w Kolonii orzekł, że ustawianie elektronicznego papierosa z ekranem dotykowym podczas jazdy podlega niemieckiemu “zakazowi telefonu za kierownicą”. Konkretnemu kierowcy wymierzono grzywnę w wysokości 150 euro. Decyzja jest prawomocna. Formalnie zapadła w sprawie kierowcy samochodu osobowego, ale jej logika bezpośrednio dotyczy także profesjonalnych przewoźników: pod tę samą normę podpada każde urządzenie elektroniczne z ekranem, które kierowca ciężarówki lub busa trzyma w ręku i ustawia w czasie jazdy.

Co się stało

Sprawa zaczęła się już dość dawno: w marcu 2024 roku na autostradzie A59 pod Sankt Augustin dwóch policjantów zauważyło mężczyznę w “Audi A6”, który podczas jazdy wykonywał ruchy stukania w urządzenie trzymane w ręku. Policjanci uznali, że korzysta z telefonu, zatrzymali go i nałożyli grzywnę.

Podczas postępowania okazało się, że nie był to smartfon, lecz elektroniczny papieros z wyświetlaczem – kierowca zmieniał na ekranie dotykowym moc grzania. Odwołał się od grzywny, ale sąd rejonowy utrzymał ją w mocy, a później tak samo zrobił Wyższy Sąd Krajowy w Kolonii.

Dlaczego sąd zdecydował właśnie tak

Kluczowe było to, że rozstrzygające okazało się nie to, jakiego urządzenia używał kierowca, lecz sam fakt interakcji z ekranem dotykowym podczas jazdy. Niemiecki § 23 ust. 1a przepisów ruchu drogowego (StVO) jest sformułowany technologicznie neutralnie: zakazuje korzystania za kierownicą z urządzeń elektronicznych służących komunikacji, informacji lub organizacji, jeżeli wymaga to wzięcia urządzenia do ręki albo trzymania go.

Sąd wskazał, że elektroniczny papieros z ekranem dotykowym jest “urządzeniem z ekranem dotykowym” w rozumieniu prawa. Co więcej, kiedy na wyświetlaczu pokazywana jest ustawiona moc pary, urządzenie “dostarcza informacji”, a to jest dodatkowa przesłanka uznania działania za naruszenie. Sąd faktycznie postawił e-papierosa z ekranem dotykowym w jednym rzędzie z innymi urządzeniami elektronicznymi, których nie wolno trzymać w ręku i ustawiać podczas jazdy, ale samego papierosa oczywiście smartfonem nie nazwał.

Argument obrony, że e-papieros służy do wytwarzania pary, a nie do komunikacji, nie przekonał sądu. Jak sformułowano w decyzji, regulowanie mocy przez ekran dotykowy jest funkcją pomocniczą, która wspiera funkcję podstawową, a jej użycie tworzy istotny potencjał rozproszenia kierowcy, nieróżniący się od zmiany głośności w telefonie komórkowym. Stąd wniosek: dotknięcie ekranu podczas jazdy jest zakazanym “używaniem” urządzenia.

Ważne jest precyzyjne rozumienie granicy zakazu. Nie obejmuje on każdego ekranu dotykowego w pojeździe, lecz aktywne korzystanie z urządzenia elektronicznego trzymanego w ręku podczas jazdy. Prawnicy ADAC wyjaśniają: urządzenie w uchwycie jest dopuszczalne, jeżeli spojrzenie na nie jest krótkie i odpowiada sytuacji na drodze. Zakazane jest właśnie trzymanie gadżetu w ręku i ustawianie go w czasie jazdy.

Ile to kosztuje i kogo dotyczy

W tej sprawie kierowca otrzymał 150 euro grzywny, ale osobno zostaną mu jeszcze naliczone punkty karne. Dla zrozumienia skali warto znać ogólny niemiecki taryfikator. Nielegalne używanie urządzenia elektronicznego za kierownicą w podstawowym przypadku zaczyna się od 100 euro i 1 punktu. Jeżeli powstało zagrożenie dla innych uczestników ruchu, kwota rośnie do 150 euro, dochodzą 2 punkty i miesięczny zakaz prowadzenia pojazdów. Jeżeli doszło do kolizji z uszkodzeniem mienia – 200 euro, 2 punkty i miesięczny zakaz prowadzenia.

Dla przewoźników ważniejsza od samej kwoty jest precedensowa waga decyzji. Z logiki sądu wynika, że zakaz obejmuje nie tylko telefon, ale też każde urządzenie z ekranem lub elementami dotykowymi, jeżeli kierowca aktywnie korzysta z niego w czasie jazdy. Prawnik portalu LTO, analizując tę sprawę, zauważa, że pod tę samą normę potencjalnie podpadają także opaski fitness i inne urządzenia noszone z wyświetlaczem. Na przykład smartwatch na nadgarstku.

Dla kierowcy ciężarówki lub busa oznacza to ryzyko grzywny nie tylko za pisanie wiadomości w telefonie, ale też za ustawianie dowolnego dodatkowego urządzenia elektronicznego w czasie jazdy. Sama obecność e-papierosa w kabinie nie jest problemem – chodzi właśnie o aktywne używanie wyświetlacza podczas jazdy.

Warto rozróżnić dwie rzeczy. Prawnicy ADAC precyzują, że używanie elektronicznego papierosa bez ekranu dotykowego na razie nie jest zakazane – samo wapowanie za kierownicą niemieckie prawo bezpośrednio nie karze. Problem pojawia się tam, gdzie jest ekran i interakcja z nim.

Co ze zwykłym paleniem i planami Niemiec

Rzeczywiście, zgodnie z obecnymi przepisami zwykłe palenie za kierownicą w Niemczech nie jest zakazane prawem federalnym. Władze idą jednak w stronę zaostrzenia przepisów: do Bundesratu trafił projekt zakazujący palenia, w tym elektronicznych papierosów, w samochodzie, jeżeli jadą nim dzieci albo kobiety w ciąży. Jeżeli zostanie przyjęty, grzywny mogą wynosić od 500 do 3000 euro. Projekt nadal przechodzi dalsze prace legislacyjne.

Osobno przewoźnicy powinni pamiętać o drobiazgach, które w Niemczech też są karane. Za wyrzucony przez okno niedopałek, wkład albo opakowanie po płynie kwota zależy od landu i miasta: może to być nie symboliczna drobnostka, lecz grzywna liczona w dziesiątkach euro, miejscami około 100 euro i więcej.

Jak to wygląda u sąsiadów: Polska

W Polsce sytuacja z paleniem za kierownicą jest łagodniejsza, ale są niuanse. Zgodnie z art. 63 ust. 5 Prawa o ruchu drogowym palenie i spożywanie posiłków podczas jazdy są zakazane kierowcy, który przewozi pasażera – dotyczy to autobusów, taksówek, motocykli. Ustawa wprost przewiduje wyjątek dla kierowcy samochodu ciężarowego, który przewozi osobę w kabinie, oraz dla kierowcy samochodu osobowego, z wyjątkiem taksówki. Typowy mandat według taryfikatora to symboliczne 50 zł bez punktów karnych, ale przy skierowaniu sprawy do sądu możliwe są inne kwoty.

Kluczowy punkt dla profesjonalistów to samochód służbowy. Tutaj pojawia się osobne ryzyko na gruncie przepisów BHP i prawa antytytoniowego. Polska ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych zakazuje palenia tradycyjnych i elektronicznych papierosów w pomieszczeniach zakładów pracy. Samochód roboczy kierowcy może być traktowany jako miejsce pracy, a za naruszenie zakazu palenia w takich miejscach przewidziana jest grzywna do 500 zł.

Osobno o śmieciach. Niedopałek wyrzucony przez okno może zostać zakwalifikowany jako zaśmiecanie miejsca publicznego. Przy rozpatrywaniu sprawy przez sąd grzywna na tej podstawie może sięgnąć 5000 zł, a minimalna granica w takich sprawach wynosi 500 zł.

Bezpośredniego odpowiednika niemieckiego orzeczenia dotyczącego ekranów dotykowych w polskim prawie na razie nie ma. Ale ogólna logika “odwrócenia uwagi od drogi” działa także tutaj: jeżeli manipulowanie e-papierosem doprowadziło do niebezpiecznego manewru, może zostać zakwalifikowane jako stworzenie zagrożenia w ruchu drogowym.

Jak to wygląda u sąsiadów: Litwa

Na Litwie nie ma osobnej stałej grzywny konkretnie za palenie za kierownicą. Od 2015 roku obowiązuje jednak zakaz palenia w samochodzie, jeżeli znajdują się w nim osoby niepełnoletnie poniżej 18 lat albo kobiety w ciąży – na podstawie art. 19 ustawy o kontroli tytoniu. Naruszenie skutkuje upomnieniem albo grzywną od 5 do 14 euro, a zakaz obowiązuje niezależnie od tego, czy pali kierowca, czy pasażer.

Na Litwie nie ma też osobnej stałej grzywny konkretnie za ustawianie e-papierosa za kierownicą. Jeżeli takie działania doprowadzą do niebezpiecznej sytuacji, policja może oceniać je przez ogólne przepisy dotyczące nieuwagi i bezpieczeństwa ruchu. Dla porównania: za korzystanie z telefonu bez zestawu hands-free na Litwie obowiązuje osobny przedział 60–90 euro.

Jak wygląda sytuacja w reszcie Europy

Niemieckie podejście nie jest jednorazową ciekawostką, lecz częścią szerszego trendu: prawo coraz częściej przesuwa akcent z konkretnego urządzenia na sam fakt rozproszenia kierowcy.

Najwyraźniej widać to w Wielkiej Brytanii w odniesieniu do smartwatchy. Od 2022 roku zakazana jest tam każda interakcja z telefonem albo urządzeniem zdolnym do wysyłania i odbierania danych, jeżeli jest trzymane w ręku – nawet na światłach albo w korku. Kara to 200 funtów i 6 punktów. Status smartwatchy pozostaje jednak prawnie niejasny: ustawa nie wymienia ich wprost. Organizacja motoryzacyjna RAC w czerwcu 2026 roku wezwała do doprecyzowania przepisów, zauważając, że interakcja z zegarkiem, na przykład odrzucenie powiadomienia albo dotknięcie ekranu, teoretycznie może podpadać pod tę samą normę co telefon – 6 punktów i 200 funtów grzywny. Jeżeli natomiast gadżet rozproszył kierowcę i ten stracił kontrolę nad pojazdem, jest to już osobne naruszenie “not in proper control” z grzywną około 100 funtów i trzema punktami, aż po zarzut niebezpiecznej jazdy.

Jeśli chodzi o zakaz palenia w samochodzie z dziećmi, Europa wygląda dość jednolicie. Według ADAC grzywny mocno się różnią: w Austrii – 100 euro, w Belgii – 130 euro, na Cyprze – 85 euro, we Włoszech od 50 do 500 euro w zależności od sytuacji, a w Grecji palenie w samochodzie z dziećmi do 12 lat może kosztować do 1500 euro.

Co dalej

Decyzja sądu w Kolonii jest prawomocna, ale to orzeczenie sądu krajowego, a nie ogólnokrajowa ustawa – wyznacza interpretację, ale nie tworzy nowej normy. Mimo to dla przewoźników, których trasy prowadzą przez Niemcy, praktyczny wniosek jest prosty: każdego urządzenia z ekranem – telefonu, tabletu, nawigacji, e-papierosa z wyświetlaczem – lepiej nie dotykać w czasie jazdy.