CARGONEWS

Przez kukurydzę Polska pozwoliła kierowcom cystern z LPG jeździć dłużej

Газовоз на дороге перед большими часами, стрелка которых выполнена в виде початка кукурузы

Na początku listopada część polskich punktów skupu kukurydzy przestała przyjmować mokre ziarno. Suszarniom brakowało propanu, kolejne dostawy się opóźniały, a rolnicy musieli czekać albo szukać innego odbiorcy. Tam, gdzie kukurydzę nadal przyjmowano, rosły potrącenia z ceny skupu za jej suszenie. Kilka dni później rząd odpowiedział na problem dość nieoczekiwanie: pozwolił kierowcom cystern z LPG prowadzić pojazdy nawet przez 11 godzin dziennie. Tylko na ile dodatkowe godziny za kierownicą pomogą, jeżeli gaz spóźnia się, zanim w ogóle trafi do cysterny?

W tej historii ważna jest sama kukurydza. Tuż po zbiorach jej ziarno często zawiera zbyt dużo wilgoci, by można je było długo przechowywać, dlatego trzeba je dosuszyć gorącym powietrzem. Część polskich suszarni wykorzystuje do tego ciepło ze spalania propanu. Gdy kończy się paliwo, urządzenia stają, a mokre ziarno może stracić na jakości. Zapotrzebowanie w sezonie jest ogromne: według Krajowej Rady Izb Rolniczych (KRIR) kukurydza uprawiana na ziarno zajmuje w Polsce około 1,4 mln hektarów.

O problemach z dostawami Lubelska Izba Rolnicza poinformowała 2 listopada. Już następnego dnia KRIR zwróciła się do ministra energii Miłosza Motyki. Z sygnałów zebranych przez lubelską izbę wynikało, że litr propanu zdrożał od stycznia z około 2 zł do ponad 3,20 zł brutto. To wzrost o przeszło 60%, choć dane pochodzą od lokalnych uczestników rynku i nie są średnią dla całej Polski. Rolnicy chcieli, żeby ministerstwo zapewniło dostawy i wyjaśniło przyczyny zakłóceń.

Swoje wyjaśnienie przedstawił również dostawca gazu. Tomasz Szultka z firmy Romgaz napisał na łamach e-petrol.pl, że w szczycie suszenia kukurydzy rolnictwo potrzebuje około 2–3 tys. ton propanu dziennie. W jego ocenie infrastruktura zaopatrująca ten segment rynku pracuje niemal na granicy przepustowości. Wielu klientów firmy ma zapasy gazu wystarczające zaledwie na dwa lub trzy dni nieprzerwanej pracy. Wystarczy opóźnienie kolejnej cysterny, by suszarnia musiała przerwać pracę. To obserwacje jednego dostawcy, których nie można uznać za ocenę sytuacji w całym kraju, ale dobrze pokazują, dlaczego rolnicy domagali się tak pilnej reakcji.

Kto może jeździć dłużej

6 listopada w Monitorze Polskim opublikowano obwieszczenie ministra infrastruktury, które obowiązuje do 6 grudnia. Dotyczy krajowych przewozów drogowych LPG wykonywanych cysternami. LPG, czyli gaz płynny, obejmuje propan, butan oraz ich mieszaniny. Jest używany w suszarniach, do ogrzewania, w przemyśle i jako paliwo samochodowe. Dlatego sam dokument nie ogranicza odstępstw do dostaw dla gospodarstw rolnych.

Zgodnie ze standardowymi przepisami unijnymi kierowca może prowadzić pojazd przez dziewięć godzin dziennie, a dwa razy w tygodniu przez dziesięć. Teraz podczas przewozów objętych odstępstwem wolno jechać do 11 godzin. Tygodniowy limit podniesiono z 56 do 60 godzin, a limit dla dwóch kolejnych tygodni z 90 do 96 godzin. Ten ostatni szczegół jest szczególnie istotny: jeżeli kierowca wykorzysta 60 godzin w pierwszym tygodniu, w drugim zostanie mu najwyżej 36 godzin jazdy. Przez dwa kolejne tygodnie nie wolno więc jeździć po 60 godzin.

Zmieniły się również zasady przerw. Normalnie po czterech i pół godzinach prowadzenia pojazdu trzeba zrobić 45-minutową przerwę, którą można podzielić na 15 i 30 minut. Tymczasowe odstępstwo pozwala prowadzić przez pięć i pół godziny, po czym wymagana jest nieprzerwana przerwa trwająca co najmniej 45 minut. Jest też rzadziej spotykane ułatwienie: regularny tygodniowy odpoczynek trwający minimum 45 godzin kierowca może, jeśli sam tak zdecyduje, spędzić w stojącym pojeździe z odpowiednimi miejscami do spania. W zwykłym trybie taki odpoczynek w kabinie jest zabroniony.

Jedenaście godzin oznacza wyłącznie czas prowadzenia pojazdu. Załadunek, rozładunek gazu, formalności i pozostałe obowiązki nadal podlegają osobnym ograniczeniom. Komisja Europejska wyjaśnia, że czas jazdy i łączny czas pracy kierowcy są rozliczane na podstawie różnych, choć powiązanych przepisów. Polskie odstępstwo nie uchyla pozostałych wymagań dotyczących pracy i odpoczynku.

Ściśle określono także, kto może skorzystać z nowych zasad. Kierowca musi mieć ważne zaświadczenie ADR uprawniające do przewozu towarów niebezpiecznych w cysternach. ADR to międzynarodowe przepisy dotyczące transportu takich ładunków, a zaświadczenie potwierdza specjalne przeszkolenie kierowcy. Najważniejszy warunek: LPG musi być przewożony między dwoma punktami na terytorium Polski. Obwieszczenie nie wymaga polskiego obywatelstwa kierowcy ani rejestracji firmy w Polsce, ale nie obejmuje przewozów międzynarodowych.

Jeśli cysterna zabiera LPG z terminalu w Gdańsku i wiezie go do magazynu w Lublinie, kierowca może skorzystać z odstępstwa po spełnieniu pozostałych warunków. Taki sam ładunek na trasie z Kowna do Białegostoku nadal stanowi przewóz międzynarodowy, więc polskie wydłużone limity nie obowiązują. W pierwszym punkcie obwieszczenia rzeczywiście pojawia się ogólne odniesienie do transportu międzynarodowego, jednak drugi punkt precyzyjnie zawęża krąg uprawnionych do kierowców wykonujących krajowe przewozy LPG.

Litewski przewoźnik może znaleźć się w jeszcze innej sytuacji: po zakończeniu transportu międzynarodowego legalnie podejmuje zlecenie między dwoma polskimi miastami. Wówczas zastosowanie mają zasady kabotażu, czyli przewozów krajowych wykonywanych w państwie, w którym firma nie ma siedziby. Zazwyczaj po dostawie międzynarodowej dopuszczalne są maksymalnie trzy takie operacje w ciągu siedmiu dni, a przed kolejną serią obowiązują dodatkowe ograniczenia, w tym czterodniowy okres przerwy. Wydłużenie czasu jazdy nie daje zagranicznym firmom nowych uprawnień do obsługi polskiego rynku krajowego.

Dlaczego wpis w tachografie jest teraz tak ważny

Polska Inspekcja Transportu Drogowego kontroluje czas prowadzenia pojazdów na podstawie danych z tachografu, czyli urządzenia rejestrującego jazdę, postoje i odpoczynek. Tachograf nie rozpozna jednak, czy kierowca wykonywał przewóz krajowy i czy w cysternie rzeczywiście znajdował się LPG. Dlatego obwieszczenie nakazuje ręczne odnotowanie każdego przypadku skorzystania z odstępstwa. Przy tachografie analogowym wpis umieszcza się na odwrocie wykresówki, a przy cyfrowym na wydruku z urządzenia.

W opublikowanym dokumencie nie określono obowiązkowej treści takiego wpisu ani specjalnego formularza. Rodzaj ładunku i przebieg trasy pozwalają potwierdzić dokumenty przewozowe. Więcej pracy będą miały firmy obsługujące różne rodzaje tras: jednego dnia cysterna rozwozi LPG między magazynami w Polsce, a następnego wyjeżdża z innym ładunkiem za granicę. Podczas przewozu międzynarodowego nadal obowiązują zwykłe limity unijne, a zmiana zlecenia nie zeruje tygodniowego ani dwutygodniowego czasu jazdy. Do chwili przygotowania materiału nie udało się znaleźć odrębnych, publicznie dostępnych wyjaśnień GITD dotyczących takich mieszanych harmonogramów.

Dlaczego tempo dostaw gazu stało się dla Polski tak ważne

Kłopoty suszarni pojawiły się na rynku, którego kierunki zaopatrzenia zmieniły się w ciągu ostatnich dwóch lat niemal całkowicie. Według Polskiej Organizacji Gazu Płynnego (POGP) w 2025 roku Polska zużyła 2,45 mln ton LPG, a krajowa produkcja pokryła jedynie 18,4% zapotrzebowania. Jeszcze w 2024 roku Rosja odpowiadała za ponad 44% polskiego importu. Rok później jej udział spadł do 12,6%, a od 26 stycznia 2026 roku import rosyjskiego LPG całkowicie ustał.

Zmienił się też sposób dostarczania gazu. W 2024 roku 57,8% importowanego LPG przywożono koleją, natomiast w 2025 roku już 57,3% docierało drogą morską. Dziś zaopatrzenie Polski w dużej mierze zależy od obsługi statków, pojemności zbiorników i przeładunków w portach Gdańska, Gdyni oraz Szczecina; część dostaw trafia również przez Rygę. Gdy jesienią rozpoczyna się sezon grzewczy, a jednocześnie gwałtownie rośnie popyt na propan do suszenia ziarna, liczy się zarówno ilość kupionego gazu, jak i to, ile ton terminale mogą każdego dnia rozładować, przechować oraz wydać odbiorcom.

Szultka z Romgazu wiąże listopadowe opóźnienia z dużym obciążeniem infrastruktury, sztormami utrudniającymi transport morski i niewielkimi zapasami w gospodarstwach. Zwraca też uwagę na planowanie zakupów: część odbiorców deklarowała zapotrzebowanie kilku sprzedawcom jednocześnie, ale nie podpisywała umów na konkretne ilości. Dostawcom trudno było ustalić, ile gazu rzeczywiście będzie potrzebne. To punkt widzenia firmy zainteresowanej sprzedażą propanu na podstawie kontraktów, dlatego trzeba go oddzielić od potwierdzonych danych statystycznych dotyczących całego rynku.

A co wynika z tych danych? W pierwszej połowie 2026 roku Polska sprowadziła 1,007 mln ton LPG, o 9% mniej niż rok wcześniej, podała POGP na podstawie statystyk celnych. Najważniejszymi dostawcami były Szwecja, Norwegia i Stany Zjednoczone. Jednak dane za styczeń–czerwiec nie mówią, ile propanu znajdowało się w poszczególnych terminalach na początku listopada i czy można było go wydawać bez opóźnień.

Istotna jest również różnica między rodzajami gazu. Propan łatwiej odparowuje w niskich temperaturach, dlatego nadaje się do ogrzewania i suszenia. Butan oraz mieszaniny propanu z butanem są wykorzystywane między innymi jako paliwo samochodowe. Według POGP udział propanu w imporcie LPG zwiększył się z 67% w całym 2025 roku do 80% w pierwszym półroczu 2026 roku. Same te odsetki nie pozwalają ustalić zmiany wielkości dostaw w tonach ani listopadowych zapasów. W statystyce LPG znajdują się różne produkty, potrzebne różnym grupom odbiorców.

Na ceny wpłynęły też wydarzenia daleko od Polski. Wiosenne zakłócenia dostaw z regionu Zatoki Perskiej nasiliły konkurencję na światowym rynku LPG. Polska nie kupowała gazu bezpośrednio z tego regionu, jednak według POGP importowany propan był w marcu i kwietniu średnio o 50% droższy niż w styczniu. To pomaga wyjaśnić część presji cenowej. Ustalenie przyczyn konkretnych listopadowych opóźnień wymaga jednak danych o wykorzystaniu terminali i rzeczywistych zapasach, których dotychczas nie opublikowano.

Czy dodatkowe godziny rzeczywiście pomogą

Jeżeli propan jest już gotowy do załadunku, a dostawca nie nadąża z jego rozwożeniem, dłuższy czas prowadzenia pojazdu może zwiększyć liczbę dostaw, zwłaszcza na długich trasach. Jednak w perspektywie dwóch tygodni dopuszczalny czas jazdy wzrósł z 90 do 96 godzin, czyli tylko o 6,7%. Oczekiwanie w terminalu, załadunek i rozładunek gazu nadal zajmują dodatkowy czas.

Jeśli natomiast samochód jest gotowy do drogi, ale gaz utknął w porcie albo zabrakło go w magazynie dystrybucyjnym, wydłużone limity nie przyspieszą przypłynięcia statku ani nie zwiększą zapasów propanu. Przyczyny opóźnień mogą być różne w zależności od regionu i dostawcy. Na razie brakuje publicznych danych o rzeczywistym obciążeniu terminali i cystern.

Do tego dochodzi kwestia bezpieczeństwa przewozu materiałów niebezpiecznych. Samo obwieszczenie zastrzega, że korzystanie z odstępstw nie może pogarszać warunków pracy kierowców ani poziomu bezpieczeństwa ruchu drogowego. Jedenaście godzin pozostaje maksymalnym dopuszczalnym czasem jazdy, a odpoczynek w kabinie jest możliwy wyłącznie z wyboru kierowcy i przy odpowiednim wyposażeniu miejsca do spania. Przewoźnik nadal odpowiada za bezpieczną organizację pracy, nawet gdy państwo czasowo zezwala na dłuższe prowadzenie pojazdu.

Na szybkie rozwiązanie problemu na razie się nie zanosi. TVP Białystok informowała 12 listopada, że w województwie podlaskim część punktów skupu kukurydzy nadal działała z ograniczeniami. Jeden z punktów wznowił przyjmowanie ziarna, ale w mniejszym zakresie. Nie ma jeszcze potwierdzonych danych, ile dodatkowych dostaw udało się zrealizować dzięki odstępstwom przyznanym kierowcom.

Tymczasowe rozwiązanie obowiązuje do 6 grudnia, a jeśli nie zostanie przedłużone, od 7 grudnia wrócą zwykłe normy unijne. Polskie władze dały kierowcom cystern z LPG więcej czasu na drogach, licząc na szybsze dostawy propanu. O tym, czy rzeczywiście pomogło to rolnikom, powiedzą dopiero wyniki dostaw. Wiadomo już, że w najintensywniejszym okresie zbiorów część suszarni została bez paliwa. Nadal brakuje jednak informacji o zapasach oraz wykorzystaniu terminali, które pozwoliłyby wskazać główną przyczynę opóźnień. Na odpowiedź rynek wciąż czeka.

Komentarze

Dodaj komentarz

Jūsų komentaras

Vardas: