Hiszpania chce zakazać palenia w kabinach ciężarówek. Przewoźnicy nazywają to absurdem

Projekt reformy ustawy antynikotynowej w Hiszpanii uderza w przyzwyczajenia tysięcy kierowców ciężarówek: nowa wersja ustawy przewiduje zakaz palenia oraz używania elektronicznych urządzeń nikotynowych w pojazdach służbowych — w tym w ciężarówkach i furgonach. Inicjatywa ta wywołała ostrą reakcję Hiszpańskiej Federacji Przewoźników FENADISMER, która domaga się wyjątków i ostrzega przed zagrożeniami dla bezpieczeństwa oraz zdrowia psychicznego kierowców. Wyjaśniamy, co dokładnie proponują ustawodawcy, dlaczego przewoźnicy protestują i czy podobne zakazy istnieją w innych krajach.

Skąd wzięła się idea rozszerzenia zakazów

Pierwszym poważnym krokiem Hiszpanii w walce z paleniem był ustawowy zakaz z 2005 roku, który ograniczył palenie w zamkniętych miejscach publicznych i w miejscu pracy. W kolejnych latach restrykcje poszerzano — najpierw o kawiarnie i restauracje, potem o tarasy i otwarte przestrzenie publiczne.

Nowy projekt ustawy to kolejny etap: wprowadza zakaz nie tylko w miejscach, gdzie palenie było dotąd dozwolone (tarasy, nabrzeża, stadiony, przystanki autobusowe, kampusy uczelni itd.), ale także w pojazdach służbowych — w tym w samochodach dostawczych i kabinach ciężarówek.

Ustawa zakłada również zrównanie z tytoniem papierosów elektronicznych, podgrzewaczy tytoniu i saszetek nikotynowych, a ich używanie będzie zabronione wszędzie tam, gdzie obowiązuje zakaz palenia.

Cele ustawodawców

Przede wszystkim autorzy projektu twierdzą, że chcą chronić pracowników i obywateli przed biernym paleniem, także w sytuacjach, gdy pojazd służbowy wjeżdża do stref mieszkalnych lub gęsto zabudowanych obszarów miejskich.

Uważają też, że obecna granica między miejscami, gdzie można palić, a tymi, gdzie jest to zakazane, staje się coraz mniej logiczna, ponieważ transport to „przestrzeń mobilna”, która przemieszcza się między różnymi strefami o odmiennych zasadach — na przykład z dzielnicy mieszkalnej (gdzie palenie jest zabronione) do przemysłowej (gdzie jest dozwolone). W praktyce oznacza to, że kierowca może palić lub nie — w zależności od tego, gdzie akurat stoi jego pojazd. Nowa ustawa ma zlikwidować tę niespójność, wprowadzając jednolite zasady dla całego transportu.

Oczywistym celem reformy jest też ograniczenie poziomu palenia i zapobieganie chorobom związanym z tytoniem. Według danych Tobacco Atlas, każdego roku w Hiszpanii z powodu chorób wywołanych paleniem umiera 45 137 osób — władze uważają, że zaostrzenie przepisów pomoże zmniejszyć to obciążenie dla systemu zdrowia.

Stanowisko FENADISMER i argumenty przewoźników

FENADISMER (Federación Nacional de Asociaciones de Transporte de España) to krajowa federacja przewoźników reprezentująca zarówno duże firmy logistyczne, jak i indywidualnych kierowców. Organizacja złożyła już oficjalne uwagi (enmienda) do projektu przed jego rozpatrzeniem w parlamencie.

Główne argumenty i obawy

Niesprawiedliwość i dyskryminacja
Kabinę ciężarówki uznaje się za „miejsce pracy”, ale dla kierowcy to także przestrzeń życiowa podczas trasy. Zakaz oznacza, że kierowca nie może zapalić nawet w swoim własnym pojeździe służbowym, podczas gdy w prywatnym samochodzie osobowym palenie nadal jest dozwolone. Zdaniem FENADISMER, projekt „nie uwzględnia specyfiki branży”.

Ryzyko dla bezpieczeństwa i presja psychiczna
Kierowcy ostrzegają, że pozbawienie ich „przerwy na papierosa” może zwiększyć poziom stresu, nerwowość i obniżyć koncentrację na drodze.
Projekt przewiduje też wysokie kary — nawet do 600 000 euro, w zależności od wagi naruszenia i podmiotów.

Ryzyka ekonomiczne i operacyjne
Nowy zakaz oznacza dla firm transportowych dodatkowe obciążenia administracyjne i organizacyjne: konieczność wprowadzenia zasad „bez palenia”, prowadzenia szkoleń, oznaczania kabin i reagowania na kontrole policji lub inspekcji. Naruszenia mogą skutkować karami zarówno dla kierowcy, jak i dla przedsiębiorstwa. Na długich trasach przestrzeganie grafiku stanie się trudniejsze — kierowcy będą musieli łączyć „nikotynowe przerwy” z obowiązkowymi postojami, co wydłuży czas przejazdu i obniży efektywność łańcuchów logistycznych.
Wciąż też nie wiadomo, jak w praktyce będzie przebiegała kontrola: kto i gdzie będzie sprawdzał przestrzeganie zakazu — policja, inspektorzy pracy, służby drogowe?

Czego domagają się przewoźnicy

• Wprowadzenia wyjątków dla kabin ciężarówek i pojazdów służbowych, które nie przewożą pasażerów.

• Ograniczenia zakazu do przypadków, gdy w kabinie przebywa druga osoba (pasażer) lub gdy pojazd znajduje się na terenie zabudowanym.
  

Co dalej: możliwe scenariusze i skutki

Projekt został już zatwierdzony przez Radę Ministrów i przekazany do Kortezów (hiszpańskiego parlamentu). W parlamencie możliwe są poprawki (enmiendas), w tym te zgłoszone przez FENADISMER.
Jeśli ustawa zostanie przyjęta, prawdopodobnie przewidziany zostanie okres przejściowy na dostosowanie — od 6 do 12 miesięcy. Egzekwowanie przepisów ma należeć do władz regionalnych, inspekcji zdrowia, policji i samorządów.

Szacuje się, że setki tysięcy zawodowych kierowców będą musiały zmienić swoje przyzwyczajenia. Wzrosną ryzyka administracyjne i finansowe, zwłaszcza dla samozatrudnionych przewoźników. Część kierowców prawdopodobnie ograniczy palenie do postojów na parkingach, firmy mogą tworzyć „strefy dla palaczy” w bazach i zaostrzyć dyscyplinę wewnętrzną. Dla innych będzie to impuls do rezygnacji z palenia i wdrożenia programów antynikotynowych.

Doświadczenia innych krajów: obowiązujące zakazy i precedensy

Na ile podobne przepisy funkcjonują poza Hiszpanią? Oto kilka przykładów:

• Holandia — od 1 stycznia 2022 roku palenie w kabinach ciężarówek jest zakazane; kabina traktowana jest jako miejsce pracy, a wszystkie strefy dla palących muszą być zamknięte.

• Irlandia — zakaz palenia we wszystkich zamkniętych miejscach pracy, także w pojazdach służbowych (ciężarówki, furgony, taksówki).

• Kanada (prowincje) — w niektórych prowincjach (np. Ontario) obowiązuje zakaz palenia w „zamkniętym miejscu pracy”, co obejmuje także kabiny ciężarówek. W 2011 roku kierowca został ukarany za palenie w kabinie na podstawie ustawy Smoke-Free Ontario Act.

• Samochody prywatne i publiczne — w niektórych krajach obowiązuje zakaz palenia w samochodach prywatnych, zwłaszcza gdy w pojeździe są dzieci (np. Włochy, Łotwa, Litwa, Turcja).

• Inne ograniczenia — w wielu krajach palenie jest zakazane w transporcie publicznym, na przystankach i dworcach, ale zakaz dotyczący kabin pojazdów komercyjnych jest wciąż rzadkością.

Warto podkreślić, że w większości krajów zakaz palenia dotyczy miejsc publicznych i pracy, ale nie obejmuje jednoznacznie kabin ciężarówek, zwłaszcza gdy są one oddzielone od przestrzeni mieszkalnej. W tym sensie Hiszpania tworzy nowy precedens.

Jeśli ustawa zostanie przyjęta, Hiszpania stanie się jednym z nielicznych państw, gdzie palenie w kabinie ciężarówki będzie bezpośrednio zakazane. Możliwe są skargi i spory sądowe — przewoźnicy mogą argumentować naruszenie praw osobistych i zasad bezpieczeństwa pracy. Ustawa może stać się modelem dla innych krajów europejskich, zwłaszcza w kontekście ochrony zdrowia pracowników i walki z uzależnieniami.