Upał, ciężarówka i przepisy: jak Europa reguluje pracę w wysokiej temperaturze

Europejskie upały znów pokazały dziwną rzecz: klimat niby wspólny, a przepisy wszędzie inne. W jednym kraju istnieje konkretny próg… dotyczący wody. W innym – specjalne przerwy. W trzecim liczy się nie temperatura powietrza, lecz indeks cieplny. Gdzieś pracę na słońcu można ograniczyć w najniebezpieczniejszych godzinach, a gdzieś bezpośredniego zakazu nie ma, ale pracodawca i tak musi udowodnić, że ochronił kierowcę. CargoNews analizuje wszystkie kluczowe pytania dotyczące europejskich regulacji.

Jak wiele innych europejskich zasad i przepisów, te są wyjątkowo niewygodne dla przewoźnika międzynarodowego. Dokładniej – niewygodny jest ich brak spójności. Podczas jednego kursu ciężarówka może przejechać przez Polskę, Niemcy, Belgię, Francję, Hiszpanię czy Włochy. Kierowca pozostaje ten sam, upał pozostaje ten sam, a logika prawna zmienia się na każdej granicy.

Wiele firm przyzwyczaiło się traktować upał jako sprawę bytową: woda jest, klimatyzacja jakoś działa, kierowca jest dorosły, sam sobie poradzi. Europejskie regulacje idą w innym kierunku – odpowiedzialność spoczywa nie tylko na kierowcy.

Nie ma jednej europejskiej temperatury, przy której “praca jest zakazana”

W UE nie ma prostej wspólnej normy, na przykład “przy +35°C wszystkie prace są wstrzymywane”. Państwa regulują upał różnie. Jedne wprowadzają konkretne progi, inne wymagają oceny ryzyka, jeszcze inne wiążą ograniczenia z ostrzeżeniami służb meteorologicznych.

Prawnie “upał” rzadko mierzy się wyłącznie liczbą na termometrze. Pod uwagę bierze się wilgotność, słońce, wiatr, wysiłek fizyczny, odzież ochronną, stan zdrowia, aklimatyzację i możliwość odpoczynku.

Polska: napoje już przy 25°C na zewnątrz

Polska daje bardzo konkretny minimum… dotyczący wody. Jeśli temperatura na stanowisku pracy w pomieszczeniu przekracza 28°C, pracodawca musi bezpłatnie zapewnić napoje. Jeśli praca odbywa się na otwartej przestrzeni, próg jest niższy – 25°C.

Napoje muszą być dostępne stale i w ilości zaspokajającej potrzeby pracowników. Ważne: nie można tego zastąpić ekwiwalentem pieniężnym. Nie można powiedzieć kierowcy: “kup sam, potem się rozliczymy”, jeśli pracodawca ma obowiązek zapewnić właśnie napoje.

Dla przewoźnika ma to znaczenie w kilku sytuacjach: kierowca pracuje przy plandece, mocuje ładunek, przebywa na otwartym placu, czeka pod załadunkiem, wykonuje prace w bazie lub na terminalu. Jeśli temperatura przekracza 25°C, jest to praca na otwartej przestrzeni w upale, przy której kierowca powinien mieć zapas wody zapewniony przez pracodawcę.

Ponadto, jeśli ludzie pracują na zewnątrz, pracodawca powinien zapewnić im miejsce odpoczynku w cieniu. W czasie upałów może wprowadzać dodatkowe przerwy, rotować pracowników na cięższych odcinkach pracy albo skracać czas pracy. Ważny moment: jeśli dzień pracy został skrócony albo pojawiły się dodatkowe pauzy z powodu upału, wynagrodzenie nie powinno przez to zostać obniżone.

Tego, czego w Polsce na razie nie ma, to jednego ogólnego maksymalnego progu temperatury, po którego przekroczeniu praca jest automatycznie zakazana. Dlatego polski model wygląda tak: bezpośredniego “stop” według stopni nie ma, ale woda, cień, organizacja pracy i ocena ryzyka są obowiązkowe.

Litwa: powyżej 28°C na zewnątrz – specjalne przerwy co 1,5 godziny

Litwa jest przydatna dla branży transportowej dzięki swojej konkretności. Państwowa Inspekcja Pracy przypomina: przy pracy na zewnątrz, gdy temperatura przekracza 28°C, specjalne przerwy muszą być udzielane nie rzadziej niż co półtorej godziny.

Minimalny łączny czas takich specjalnych przerw przy 8-godzinnej zmianie wynosi 40 minut. Jeśli czas pracy jest dłuższy albo krótszy, długość przerw oblicza się proporcjonalnie.

Istnieją także limity temperatury dla pomieszczeń: przy pracy biurowej lub lekkiej w ciepłej porze roku temperatura nie powinna przekraczać 28°C, a przy pracy fizycznie ciężkiej – 26°C. Dla kierowcy może to dotyczyć magazynów, poczekalni, terminali i baz.

Osobna rekomendacja litewskiej inspekcji: nie planować fizycznie ciężkich prac od 11:00 do 17:00. Czyli jeśli ładunek można zabezpieczyć rano, nie warto planować tego na najgorętszą część dnia.

Niemcy: 26, 30 i 35°C

W Niemczech ważne są trzy progi temperatury: 26°C, 30°C i 35°C.

Przy temperaturze powyżej 26°C pracodawca powinien nie tylko odnotować, że “jest gorąco”, lecz także ocenić ryzyko i zmniejszyć obciążenie cieplne na stanowisku pracy. Chodzi o proste rzeczy: zasłonić okna przed bezpośrednim słońcem, wietrzyć pomieszczenie rano, ustawić wentylatory, ograniczyć źródła ciepła, przenieść część pracy na chłodniejsze godziny, dać dodatkowe przerwy albo zapewnić chłodne napoje. Jeśli praca jest ciężka, człowiek nosi środki ochrony indywidualnej albo należy do grupy wrażliwej, środki powinny być surowsze.

Przy temperaturze powyżej 30°C środki powinny już być skuteczne. Może to być ochrona przed słońcem, poranne wietrzenie, wentylacja, przeniesienie ciężkich prac, zmiana grafiku, dodatkowe przerwy, napoje.

Przy temperaturze powyżej 35°C pomieszczenie bez specjalnych środków nie jest już uznawane za odpowiednie miejsce pracy. Specjalne środki oznaczają coś więcej niż samo otwarcie okna. Może chodzić o strefy chłodzenia, prysznice powietrzne, specjalną odzież ochronną, organizacyjne ograniczenia czasu pracy.

Kabina ciężarówki, rampa i otwarty plac nie zawsze podlegają temu samemu reżimowi co pomieszczenie biurowe. Ale niemiecka logika jest przydatna do oceny ryzyka: im wyższa temperatura, wysiłek fizyczny i ekspozycja na słońce, tym więcej obowiązków ma pracodawca. Dla kierowcy jest to szczególnie istotne podczas załadunku, rozładunku, mocowania ładunku, oczekiwania na terminalu albo pracy na terenach przemysłowych, gdzie do upału dochodzą rozgrzany asfalt, gorący sprzęt i obowiązkowe wyposażenie ochronne: kask, kamizelka odblaskowa, obuwie ochronne, rękawice albo okulary.

Francja: nie ma maksymalnej temperatury, ale 28°C przy pracy fizycznej to już sygnał ryzyka

Francuski kodeks pracy nie ustanawia jednej maksymalnej temperatury, po której praca jest zakazana. To często tworzy fałszywe poczucie swobody: skoro nie ma zakazu, można pracować jak zwykle. To tak nie działa.

Upał może stawać się ryzykiem dla zdrowia powyżej 30°C przy pracy siedzącej i powyżej 28°C przy pracy fizycznej. Dla kierowcy praca fizyczna to nie prowadzenie samochodu z klimatyzacją, lecz plandeka, pasy, drzwi, ładunek, rampa, terminal.

Od 1 lipca 2025 roku we Francji obowiązują dodatkowe obowiązki pracodawców podczas epizodów silnego upału. Pracodawca musi oceniać ryzyko, dostosowywać organizację pracy, ograniczać czas trwania i intensywność ekspozycji na upał, zapewniać okresy odpoczynku, wystarczającą ilość świeżej wody pitnej oraz możliwość utrzymywania jej w chłodzie w pobliżu stanowiska pracy.

Dla przewoźnika oznacza to konieczność oceny warunków pracy: gdzie znajduje się kierowca, ile czasu przebywa poza kabiną, czy ma wodę, cień, przerwy, możliwość schłodzenia się.

Belgia: liczy się WBGT, a nie same stopnie

Belgia używa indeksu WBGT – Wet Bulb Globe Temperature. Uwzględnia on temperaturę, wilgotność, ruch powietrza i promieniowanie cieplne. To ważne podejście, ponieważ +30°C w cieniu i +30°C na słońcu przy rozgrzanym asfalcie oznaczają różne obciążenie dla organizmu.

Progi zależą od ciężkości pracy:

• praca lekka lub bardzo lekka – WBGT 29;
• praca średnio ciężka – WBGT 26;
• praca ciężka – WBGT 22;
• praca bardzo ciężka – WBGT 18.

Po przekroczeniu progu pracodawca musi podejmować środki: chłodzenie, wentylację, dodatkowe przerwy, chłodne napoje, zmianę organizacji pracy. Jeśli upał jest związany z pogodą, a przekroczenie trwa, należy stosować ograniczone harmonogramy pracy i okresy odpoczynku.

Włochy: regionalne zakazy i okno 12:30–16:00

Włochy regulują upał przez ogólne obowiązki pracodawcy, rozporządzenia regionalne i narzędzia wsparcia dla firm, jeśli pracę trzeba wstrzymać albo ograniczyć.

Najbardziej konkretna praktyka ostatnich lat to regionalne zakazy pracy na zewnątrz w najniebezpieczniejszych godzinach. W wielu regionach stosuje się okno od 12:30 do 16:00 w dni, gdy system Worklimate, cyfrowa platforma do oceny ryzyka pracy w upale, prognozuje wysokie ryzyko dla pracowników zatrudnionych na słońcu i wykonujących intensywną pracę fizyczną.

Początkowo takie ograniczenia częściej dotyczyły rolnictwa i budownictwa, ale później w części regionów obszar zainteresowania się rozszerzał. W materiałach dotyczących włoskiej praktyki pojawiają się także otwarte place logistyczne, roboty drogowe, kamieniołomy i inne prace na słońcu.

Generalnie we Włoszech trzeba patrzeć nie tylko na przepisy krajowe, lecz także na region. To, co jest dopuszczalne rano, w środku dnia przy wysokim poziomie ryzyka Worklimate może okazać się zakazane albo ryzykowne.

Hiszpania: pomarańczowy i czerwony alert zmieniają zasady gry

Po reformie z 2023 roku Hiszpania zaostrzyła wymagania dotyczące prac na zewnątrz i miejsc pracy, których nie można całkowicie osłonić przed warunkami pogodowymi.

Jeśli AEMET albo regionalna służba meteorologiczna ogłasza pomarańczowy lub czerwony alert z powodu ekstremalnie wysokich temperatur, a zwykłe środki prewencyjne nie gwarantują ochrony pracownika, warunki pracy muszą zostać dostosowane.

Dostosowanie może obejmować zakaz wykonywania określonych zadań w niebezpiecznych godzinach, skrócenie dnia pracy, zmianę grafiku albo wstrzymanie prac.

Dla logistyki ma to znaczenie na otwartych terminalach, przy rozładunkach, załadunkach, dostawach miejskich, w portach i na placach, gdzie kierowca musi długo przebywać poza kabiną. Hiszpańska logika jest prosta: przy poważnym ostrzeżeniu pogodowym nie można udawać, że dzień pracy jest zwyczajny.

Co to oznacza dla przewoźnika

Główny błąd to szukanie jednej magicznej liczby. Jej nie ma. Letnia instrukcja przewoźnika powinna być elastyczna w zależności od kraju. Powinna zawierać monitoring pogody, zasady dotyczące wody i przerw, ocenę pracy fizycznej, procedurę działania przy ostrzeżeniach, prawo kierowcy do zatrzymania pracy przy objawach przegrzania oraz kontakt z dyspozytorem.