Ferrari na aukcję, a VW na ukraiński front: trzy lata walki z nietrzeźwymi kierowcami na Łotwie

Łotewskie doświadczenie walki z nietrzeźwym prowadzeniem pojazdów w ciągu trzech lat zamieniło się w prawdziwą taśmę do redystrybucji mienia. Jak informuje Zemgales reģionālā televīzija, w tym czasie kierowcom skonfiskowano ponad 2 000 pojazdów. Większość z nich jest sprzedawana.

Od Ferrari po „staruszki” z lat dwutysięcznych

Procedura konfiskaty uruchamiana jest w momencie, gdy stężenie alkoholu we krwi kierowcy osiąga 1,5 promila. Policja przejmuje pojazd, a Nodrošinājuma valsts aģentūra (Państwowa Agencja Zabezpieczenia) zajmuje się jego dalszym zarządzaniem. Najczęściej – sprzedażą.

Najbardziej spektakularnym epizodem była sprzedaż Ferrari za 176 000 euro. Jednak główną masę skonfiskowanych aut, tzw. „top”, stanowią Volkswageny, Audi, Volvo i BMW z lat 2005–2008.

To dokładnie te samochody, które codziennie widzimy na drogach. Co dziesiąty pojazd należy do klasy luksusowej, lecz zdecydowana większość to zwykłe auta, które często są jedynym poważnym majątkiem właściciela.

Dokąd trafiają koła: logistyka skonfiskowanych pojazdów

System zagospodarowania skonfiskowanych samochodów jest pragmatyczny:

• pojazdy o wartości powyżej 10 000 euro trafiają na otwarte aukcje;
• tańszy sprzęt sprzedawany jest w ramach zapytania cenowego prowadzonego przez agencję;
• około połowa wszystkich skonfiskowanych pojazdów (w tym roku 324 sztuki) przekazywana jest Ukrainie.

Warto zwrócić uwagę na jeden niuans: proces przekazywania aut Ukrainie nie zawsze przebiega szybko. Około 40 pojazdów stale znajduje się „w procesie” – albo w serwisie, albo na etapie formalności. Wygląda na to, że aparat państwowy nie zawsze nadąża za tempem pracy policji.

Gorzkie fakty: w grupie ryzyka – profesjonaliści

Najbardziej niepokojący element tej historii bezpośrednio dotyczy sektora transportowego. Łotewska policja państwowa otwarcie przyznaje, że profil sprawcy się nie zmienia. To mężczyzna w wieku 30–50 lat, a co szczególnie istotne – dla wielu z nich prowadzenie pojazdu jest podstawowym źródłem dochodu.

Czy to działa prewencyjnie?

Przedstawiciel policji państwowej Juris Jančevskis wskazuje, że w ciągu 10 miesięcy tego roku skonfiskowano 547 pojazdów wobec 664 w analogicznym okresie 2024 roku. Liczby spadają, jednak 30 skonfiskowanych aut tygodniowo to nadal skala małej epidemii jak na kraj wielkości Łotwy.

Prawo jest surowe i nie przewiduje wyjątków, nawet jeśli samochód stanowi narzędzie pracy. Decyzja ma charakter polityczny, jest radykalna i – jak się wydaje – nieodwracalna. Na złagodzenie przepisów nie ma co liczyć: system, który jednocześnie zasila budżet i umożliwia udzielanie pomocy humanitarnej, jest dla państwa zbyt wygodny, by z niego rezygnować.

Gdzie jeszcze w Europie można stracić samochód

Łotewska inicjatywa jest tylko częścią szerszego europejskiego trendu, w którym samochód coraz częściej traktowany jest nie jako własność prywatna, lecz jako narzędzie popełnienia wykroczenia.

Z danych francuskiego portalu service-public.gouv.fr wynika, że standardowy mechanizm polegający na zajęciu pojazdu przez policję i jego późniejszym przejęciu przez państwo na mocy decyzji sądu funkcjonuje w wielu krajach, choć z różnym stopniem surowości.

Na Litwie (próg – 1,51 promila) prawo własności jest słabym argumentem: pojazd lub jego równowartość rynkowa mogą zostać skonfiskowane nawet wtedy, gdy za kierownicą siedział ktoś inny niż właściciel – co potwierdzają litewska prokuratura i prawnicy z kancelarii „Sorainen”.

Największe ryzyko dla firm logistycznych niesie Dania: przy poziomie powyżej 2,0 promila policja, według analiz BDO, konfiskuje pojazd niezależnie od tego, czy jest on wynajmowany, czy należy do firmy.

W południowych jurysdykcjach, takich jak Francja i Włochy, ostateczną decyzję podejmuje sędzia. Jednak w przypadku kierowców zawodowych przepisy są na tyle restrykcyjne, że szanse na odzyskanie mienia zbliżają się do zera.

INFORMACJA

Mechanizm konfiskaty pojazdów jako środka karnego zaczął być aktywnie wdrażany w Europie od 2014 roku, kiedy Dania jako pierwsza zalegalizowała konfiskatę aut od tzw. „szalonych kierowców” (vanvidskørsel). Stopniowo rozwiązanie to przejęły kraje bałtyckie, przekształcając karę w bazę zasobów. W 2023 roku łotewska Saeima ustawowo zezwoliła na przekazywanie skonfiskowanych pojazdów na potrzeby obronne państw sąsiednich.