EES od połowy października: co to jest, jak będzie działać i do czego należy się przygotować

Od 12 października 2025 roku Europa uruchamia Entry/Exit System (EES) – największą od dziesięcioleci reformę kontroli na zewnętrznych granicach strefy Schengen. To nie jest tylko cyfrowe zastąpienie stempli w paszportach. Nowy mechanizm zmienia sposób ewidencji pobytu cudzoziemców, wprowadza biometrię i automatycznie liczy zasadę „90/180”. Dla milionów podróżnych – od turystów po kierowców ciężarówek – oznacza to nowe procedury. A dla logistyki i biznesu – konieczność przemyślenia procesów planowania transportu międzynarodowego.

Czym jest EES

EES (Entry/Exit System) – to scentralizowany system Unii Europejskiej, który rejestruje każdy wjazd i wyjazd obywateli państw spoza UE i Schengen, a także przypadki odmowy wjazdu. System:

• zastępuje stemple w paszportach zapisami cyfrowymi;
• automatycznie liczy dozwolony pobyt według zasady 90/180;
• rejestruje biometrię: cztery odciski palców i zdjęcie twarzy (dla dzieci do 12 lat – tylko zdjęcie);
• przechowuje dane przez trzy lata, a w przypadku naruszeń – przez pięć lat;
• zapewnia dostęp nie tylko straży granicznej, ale i policji w ramach dochodzeń.

System będzie wdrożony na zewnętrznych granicach strefy Schengen i obejmie 29 państw:

• 25 państw członkowskich UE (w tym Bułgarię i Rumunię);
• 4 państwa nienależące do UE, ale stowarzyszone ze strefą Schengen (Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria).

Dwa państwa UE – Irlandia i Cypr – nie będą stosować tego systemu.

Kogo to nie dotyczy

System nie obejmuje obywateli UE i strefy Schengen. Nie dotyczy również posiadaczy zezwoleń na pobyt lub krajowych wiz długoterminowych (kategoria D) w jednym z państw UE. Dla nich nic się nie zmienia: wystarczy okazać dokument pobytowy lub wizę przy przekraczaniu granicy.

Jak to będzie działać

Pierwszy wjazd obywatela państwa trzeciego po uruchomieniu systemu będzie dłuższy: trzeba będzie zarejestrować paszport i oddać dane biometryczne. Przy kolejnych podróżach wszystko będzie prostsze – dane załadują się automatycznie.
Aby złagodzić przejście, Komisja Europejska przewidziała etap wdrożeniowy przez sześć miesięcy, do wiosny 2026 roku. W tym okresie mogą występować wahania czasu odprawy: w jednych miejscach kolejki będą dłuższe, w innych system zadziała szybciej. Aby pomóc podróżnym, uruchomiono aplikację Travel to Europe, w której można wcześniej wprowadzić część danych (paszport, zdjęcie), lecz odciski palców i tak trzeba będzie złożyć na granicy.

Dlaczego to ważne dla transportu

Dla większości turystów EES to kwestia czasu kontroli. Dla logistyki i przewozów skutki są głębsze.
System natychmiast wychwytuje osoby naruszające dozwolony pobyt. Wcześniej można je było zidentyfikować dopiero przy wyjeździe. Teraz każdy policjant wewnątrz kraju będzie mógł sprawdzić w bazie, czy kierowca przebywa w UE legalnie.

Kierowcy

• Podlegają EES: kierowcy z krajów spoza UE/Schengen bez zezwolenia na pobyt ani wizy D. Klasyczny przykład – kierowcy z Ukrainy, Turcji czy Serbii, którzy wjeżdżają do UE na „krótkich wizach” lub w trybie bezwizowym. Dotyczy to także kierowców z Mołdawii i Gruzji.
• Nie podlegają: kierowcy posiadający zezwolenie na pobyt lub wizę krajową. Dla nich procedura się nie zmienia.
• Ryzyka: system automatycznie liczy limit „90 dni w ciągu 180 dni”. Jeśli kierowca korzysta z trybu bezwizowego przy częstych kursach, istnieje duże ryzyko „wyczerpania limitu” i odmowy wjazdu. Wcześniej można było liczyć na stemple i czynnik ludzki, teraz pomyłka nie jest możliwa: EES liczy dni bezbłędnie.

Firmy logistyczne, spedytorzy i operatorzy transportowi

W pierwszych miesiącach należy się spodziewać dłuższego czasu odprawy granicznej. Szczególnie na wschodnich granicach UE – Polska–Ukraina, Węgry–Serbia, Bułgaria–Turcja. Wdrożenie będzie stopniowe, ale „choroby wieku dziecięcego” są nieuniknione.

Firmy, które masowo zatrudniają kierowców z państw trzecich na krótkoterminowych wizach lub w trybie bezwizowym, powinny przeanalizować swoje praktyki. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest wyrabianie zezwoleń na pobyt lub wiz długoterminowych, aby nie zależeć od limitu 90/180.

Przewoźnicy będą musieli wprowadzić ewidencję czasu pobytu swoich pracowników w UE. Oprogramowanie (TMS, systemy HR) trzeba będzie dostosować do monitorowania limitów, inaczej ryzyko zatrzymania na granicy spadnie na firmę.

Dla przewoźników autobusowych i linii lotniczych pojawia się dodatkowy wymóg – integracja z Carrier Interface. Oznacza to, że przewoźnicy będą musieli wcześniej sprawdzać status pasażerów. Firm transportu towarowego to nie dotyczy.

W okresie przejściowym mogą wystąpić opóźnienia dostaw z powodu przestojów na granicy. Logistycy powinni wcześniej informować klientów i uwzględniać rezerwę czasową.

EES to dopiero pierwszy etap. W 2026 roku UE uruchomi ETIAS – elektroniczną autoryzację dla krajów objętych ruchem bezwizowym. Dla Ukraińców, Brytyjczyków i kierowców z Bałkanów Zachodnich będzie to dodatkowy filtr: przed podróżą trzeba będzie wypełnić wniosek online i uzyskać zezwolenie.

EES to nie techniczna drobnostka, lecz fundamentalna zmiana w funkcjonowaniu granic zewnętrznych UE. Dla podróżnych i kierowców oznacza bardziej skomplikowaną procedurę na granicy. Dla administracji państwowej i firm transportowych – przejście na kontrolę zautomatyzowaną, która ma wyeliminować pracę ręczną i czynnik ludzki (przynajmniej takie są założenia). Firmy, które wcześniej przygotują dokumenty dla kierowców i wbudują kontrolę limitów w procesy, przejdą przez ten okres bezboleśnie. Dla pozostałych październik 2025 roku może być początkiem łańcucha problemów na granicach, odmów wjazdu i kar.

Krótkie odpowiedzi na częste pytania

• Czy EES dotyczy kierowców z UE?
  Nie. Obywateli UE/Schengen EES nie obejmuje.
• Mam polskie/litewskie zezwolenie na pobyt – czy mnie zarejestrują?
  Nie. Przy okazaniu zezwolenia na pobyt/wizy D rejestracja w EES nie jest wymagana.
• Czy będą kolejki?
• Wdrożenie etapami, w pierwszych tygodniach/miesiącach możliwe kolejki. Polska na przykład ogłosiła pełną gotowość techniczną do uruchomienia EES.
• Czy można wcześniej „oddać biometrię”?
  Będzie można tylko wprowadzić z wyprzedzeniem dane (dokument/zdjęcie) przez aplikację. Odciski palców – tylko na granicy.