Włochy przygotowują się do sześciodniowego przestoju, Litwa żegna się z winietą: podsumowanie tygodnia 13–19 kwietnia

Tydzień bez głośnych katastrof, ale z pięcioma wątkami, z których każdy przenosi koszty i ryzyko na przewoźnika. Włochy potwierdziły wstrzymanie transportu drogowego od 20 kwietnia, Litwa podała konkretne daty zniesienia winiet i uruchomienia systemu e-toll, Komisja Europejska zaczęła opracowywać plan na wypadek niedoboru paliwa lotniczego, Niemcy otrzymały prognozę stagnacji w transporcie towarowym do końca dekady, a europejska policja wyjechała na drogi w ramach operacji “Speed”.

Włochy: rynek zatrzymuje się na kilka dni

Włoskie stowarzyszenie przewoźników Trasportounito ogłosiło ogólnokrajowe wstrzymanie przewozów drogowych od godziny 00:00 20 kwietnia do 24:00 25 kwietnia – nieprzerwane 144 godziny. 15 kwietnia DHL wysłał do klientów ostrzeżenie o możliwych opóźnieniach w przesyłkach międzynarodowych, które mogą przeciągnąć się na kolejny tydzień. Do 17 kwietnia akcja nadal figurowała w oficjalnym rejestrze strajków włoskiego ministerstwa transportu bez adnotacji o odwołaniu, mimo formalnych zastrzeżeń organu nadzorczego dotyczących krótkiego terminu powiadomienia.

Powód – koszty paliwa. Według organizatorów akcji, przewoźnicy wskazują na utrzymujące się ceny oleju napędowego powyżej 2 euro za litr i domagają się skutecznych mechanizmów rekompensaty kosztów. Mamy więc do czynienia nie ze strajkiem politycznym, lecz czysto ekonomicznym – o przetrwanie operatorów przy obecnej marży.

Skala, którą rynek uwzględnia w planach, wykracza poza transport drogowy. Według oceny DHL, uderzenie dotknie nie tylko przewozów krajowych, ale także korytarzy intermodalnych i terminali kontenerowych – w ostrzeżeniu wymieniono porty Genua, La Spezia, Gioia Tauro i Triest. Stowarzyszenie drogowe ANITA prognozuje wielokilometrowe kolejki na przełęczy Brenner i w Ventimiglia, jeśli przepustowość kolei zostanie ograniczona. Rail Cargo Group wstrzymała już rezerwacje na 17. tydzień na wahadłach Werona – Monachium i zaleca klientom objazdy przez Słowenię lub Szwajcarię.

Należy dodać, że przez cały ubiegły tydzień rynek włoski funkcjonował w trybie zakłóceń. Od 14 do 18 kwietnia trwał regionalny przestój transportu ciężarowego na Sycylii, ogłoszony przez Comitato Trasportatori Siciliani. Ponadto w dniach 14–15 kwietnia odbył się 24-godzinny ogólnokrajowy strajk transportowy, który dotknął kolej, komunikację miejską, promy i część lotnictwa.

Litwa: winieta odchodzi, e-toll nadchodzi

Via Lietuva oficjalnie ogłosiła przejście z winiet na system e-toll. Od 1 czerwca 2026 roku zostaje wstrzymana sprzedaż winiet rocznych, a od 1 stycznia 2027 roku system winietowy zostanie całkowicie zastąpiony przez e-tolling oparty na faktycznie przejechanej odległości. Winiety formalnie obowiązujące dłużej niż do 31 grudnia 2026 roku automatycznie przestaną działać 1 stycznia 2027 roku, a zasady rekompensaty za niewykorzystany okres są jeszcze opracowywane.

Satelitarny system taryfowy obejmie 2 851 km litewskich dróg i ma zacząć działać na początku 2027 roku. Operatorem na pięć lat z możliwością przedłużenia zostanie Kapsch TrafficCom. Opłaty będą naliczane dla pojazdów powyżej 3,5 tony na podstawie rzeczywistego przebiegu, a rozliczenia będą odbywać się za pomocą oddzielnej aplikacji na smartfona (obsługiwane są Google Pay, Apple Pay, karty bankowe i paliwowe).

W istocie Litwa buduje bałtycki odpowiednik niemieckiego LKW-Maut – taryfa zależy od realnego przebiegu, a nie od wykupionego okresu. Dla rynku oznacza to trzy rzeczy:

1. Zmienia się struktura kosztów. Przewoźnik, który obecnie optymalizuje się pod kątem rocznej winiety, zacznie płacić dokładnie za to, co przejechał. Dla tras tranzytowych Polska – Łotwa/Estonia przez Litwę (A1, A10, A12) jest to istotna zmiana w kalkulacji marży.
2. Kapsch wspomniał o możliwości integracji danych dostawców EETS i urządzeń telematycznych (zasada “bring your own device”). Oznacza to, że przewoźnicy wyposażeni już w urządzenia pokładowe na Niemcy, Austrię czy Belgię, będą mogli połączyć się przez swojego dostawcę EETS bez konieczności instalacji osobnego litewskiego urządzenia.
3. Aplikacja na smartfona jako główny kanał płatności oznacza, że mali i średni przewoźnicy z prostą flotą będą mogli wejść do systemu bez kupowania specjalistycznego sprzętu pokładowego.

Na sąsiednim rynku bałtyckim ruch idzie w inną stronę. Łotwa 1 stycznia 2026 roku podniosła stawki winiet: dla ciężkiego sprzętu powyżej 3,5 tony z silnikami Euro 0, I, II stawka roczna wzrosła z 760 do 870 euro. Zatem kraje bałtyckie podążają w dwóch różnych kierunkach: Litwa – w stronę opłat za przebieg, Łotwa – w stronę droższych winiet.

Paliwo lotnicze: Bruksela przygotowuje plan awaryjny

Szef Międzynarodowej Agencji Energetycznej, Fatih Birol, oświadczył, że Europie zostało “około sześciu tygodni” paliwa lotniczego, jeśli dostawy będą nadal blokowane z powodu wojny w regionie Zatoki Perskiej. Przyczyną jest zamknięcie Cieśniny Ormuz, przez którą przepływa około jedna piąta światowych dostaw ropy.

Komisja Europejska przygotowuje odpowiednie środki. Projekt dokumentu, do którego dotarł Reuters, przewiduje ogólnoeuropejskie mapowanie mocy przerobowych produktów naftowych oraz działania mające na celu “maksymalne wykorzystanie i wsparcie działających rafinerii”.

Publicznie stanowisko Brukseli jest bardziej powściągliwe niż MAE. Rzeczniczka Komisji, Anna-Kaisa Itkonen, przyznała, że rynek jest “napięty”, ale “obecnie w UE nie ma niedoboru paliwa”. Jednocześnie “Unia Europejska przygotowuje się do ewentualnego uruchomienia skoordynowanych działań w odniesieniu do paliwa lotniczego”. Na 21 kwietnia zaplanowano nadzwyczajne spotkanie ministrów transportu UE. Ceny paliwa lotniczego w marcu osiągały rekordowe 1 800 dolarów za tonę. Branżowe organizacje, takie jak IATA, ostrzegają, że pod koniec maja w Europie mogą zacząć się odwołania lotów.

Niemcy, prognoza do 2029 roku: rynek nie rośnie, lecz pełznie

15 kwietnia BALM opublikował nową prognozę “Mittelfristprognose Winter 2025/26”. Główny rynek transportowy Europy Środkowej rzeczywiście się zmienia – ale bardzo powoli.

W 2025 roku wolumen przewozów w transporcie drogowym w Niemczech niemal stał w miejscu (–0,1% objętościowo), a praca przewozowa spadła o 0,9% – to czwarty rok z rzędu na minusie. Na 2026 rok prognozowany jest wzrost o około 1%; kluczowe jest oczekiwane ożywienie w sektorze budowlanym, głównym motorze popytu na transport drogowy.

Kolej odnotowała większe spadki. Przyczyny są strukturalne: wysoka awaryjność sieci, masowe remonty i niepewność co do taryf trasowych.

Osobnym problemem jest internacjonalizacja rynku. Udział zagranicznych ciężarówek na wewnętrznym niemieckim rynku wynosi już około 45% i nadal rośnie. Dla przewoźników oznacza to, że rynek niemiecki pozostaje ich kluczowym punktem załadunku, ale walka o fracht staje się coraz bardziej zacięta. Niemcy w latach 2026–2029 to nie rynek wzrostu, lecz rynek konkurencji o stabilny, ale niski wolumen.

ROADPOL Speed: tydzień pod wzmożoną kontrolą i 24-godzinny Speed Marathon

Cały tydzień 13–19 kwietnia upłynął pod znakiem europejskiej operacji ROADPOL Speed, z kulminacją 15 kwietnia.

W Czechach policja przeprowadziła kontrole w ponad tysiącu punktów w całym kraju w ciągu jednej doby. W Luksemburgu w ciągu doby przeprowadzono prawie 288 kontroli prędkości, wystawiono 300 mandatów i zatrzymano siedem praw jazdy. Dla porównania, w Holandii w ramach ubiegłorocznej akcji wystawiono 23 000 mandatów, co pokazuje skalę naruszeń, jakie zazwyczaj ujawniają takie kampanie.

Jana Peleskova z czeskiej policji, szefowa operacyjnej grupy roboczej ROADPOL, formułuje to następująco: “Prędkość sama w sobie nie jest niebezpieczna – niebezpieczne jest jej przekraczanie. Ograniczenia nie zostały ustanowione bez powodu”.