Litwa rezygnuje z winiet: jak płacić od stycznia
Do końca grudnia przewoźnik może jeszcze kupić litewską winietę na dzień, tydzień lub miesiąc i korzystać z płatnych dróg w okresie jej ważności. Od 1 stycznia 2027 roku trzeba będzie płacić za każdy kilometr przejechany płatnym odcinkiem. Przejazd pozwoli rozliczyć telefon, kompatybilne urządzenie pokładowe lub kupiony wcześniej bilet na trasę. Tak ma działać nowy system Via Toll.
Dla firmy, która ma już urządzenie do opłacania dróg w kilku krajach, zmiana mogłaby przebiec bez większych problemów. Do usługi dołącza Litwa, aktualizują się ustawienia, a kierowca nadal korzysta ze znanego urządzenia. Na razie jednak taki scenariusz pozostaje oczekiwaniem: cała siódemka dostawców z oficjalnego wykazu Via Lietuva, państwowej spółki wdrażającej system, wciąż przechodzi integrację.
Samo w sobie nie dowodzi to, że uruchomienie systemu się opóźni. Testy centralnego systemu i aplikacji rozpoczęły się we wrześniu, a ich kontynuację planowano do listopada. Przewoźnik ma jednak własny harmonogram przygotowań: przed styczniowym kursem musi wiedzieć, czy jego urządzenie działa, jak rozpoczyna się rejestrowanie przejazdu i gdzie będzie widać, że droga została opłacona. Im później pojawi się możliwość sprawdzenia wszystkiego, tym mniej czasu pozostanie na poprawienie błędów.
Finansowe skutki zmiany również będą odczuwalne. Ministerstwo Transportu i Łączności zakłada, że w 2027 roku zbierze około 110 mln euro, mniej więcej o 60 proc. więcej niż obecnie wpływa z winiet. To prognoza wiązana z opłatami zależnymi od odległości i skuteczniejszą kontrolą. Dokładniejsze naliczanie opłat za korzystanie z dróg może więc iść w parze ze wzrostem łącznej kwoty płatności. To, kto konkretnie zapłaci więcej, zależy od pojazdu i harmonogramu kursów; wyliczenia dla konkretnych tras CargoNews opublikował już 3 listopada.
Czy urządzenie w kabinie będzie działać
Dla przewoźników międzynarodowych najwygodniejszy wariant wyglądałby znajomo: przejazd przez Litwę trafia do rozliczenia u tego samego dostawcy, przez którego firma opłaca już inne kraje. W tym celu z Via Toll integrują się Toll4Europe i Telepass. Oferują one EETS – European Electronic Toll Service, czyli europejską usługę opłaty elektronicznej. Pozwala ona korzystać z kompatybilnego urządzenia i rozliczać kilka krajów na podstawie jednej umowy.
Tu pojawia się istotny szczegół: możliwość płacenia przez jednego dostawcę zależy od tego, jakie kraje są aktywne w usłudze konkretnego klienta. W Toll4Europe odpowiednie sieci płatnych dróg wybiera się przy zamawianiu usługi przez partnera, a ustawienia urządzenia mogą być aktualizowane przez sieć komórkową. Nie zawsze wymaga to wymiany samego urządzenia. Firma musi jednak jeszcze potwierdzić warunki dodania Litwy, w tym ewentualną osobną aktywację i zmiany umowy.
Telepass zapowiada już przygotowanie urządzenia K1 do obsługi Litwy i obiecuje kolejne informacje. W tej zapowiedzi nie ma jeszcze komunikatu o rozpoczęciu świadczenia usługi. Ponadto Telepass oferuje kilka urządzeń działających w różnych krajach. Odpowiedź dla przewoźnika zależy więc od modelu i aktywowanej usługi. Również samo posiadanie urządzenia do polskiego systemu opłat drogowych e-TOLL nie potwierdza jego zgodności z Via Toll.
Oprócz dwóch europejskich operatorów litewski wykaz obejmuje pięciu dostawców urządzeń pokładowych: Magveda, Simbiotecha, Bedma, Lematics i AKTKC. Cała siódemka ma status Integrating, czyli "w trakcie integracji". Tabelę zaktualizowano 17 listopada; tego dnia wszystkie siedem firm wciąż przechodziło integrację. Podpisana umowa oznacza początek podłączania i testów. Dostawca będzie mógł obsługiwać klientów po ich pomyślnym zakończeniu – taką kolejność Via Lietuva opisała na przykładzie Toll4Europe.
Dla firmy regularnie jeżdżącej przez Litwę oznacza to dość konkretne pytanie do swojego dostawcy: jakie urządzenia i usługi będą gotowe na styczeń? Za zgodność rozwiązań zewnętrznych, jak wyjaśnia Via Lietuva, odpowiadają oferujące je firmy. Dopóki nie ma odpowiedzi, sprawne urządzenie w kabinie nie daje jeszcze pewności, że opłata za litewskie drogi zostanie rozliczona. Nie wszyscy będą jednak musieli kupować drugi sprzęt wyłącznie na Litwę.
Telefon też zarejestruje przejazd
W Via Toll przewidziano aplikację na smartfon lub tablet. Przed wyjazdem kierowca włącza rejestrowanie przejazdu, a po dotarciu na miejsce je kończy. Na podstawie współrzędnych satelitarnych system ustala, jakie płatne odcinki przejechał pojazd, i nalicza opłatę. Wykorzystuje GNSS – ogólne określenie systemów nawigacji satelitarnej, obejmujące również znany GPS.
Takie rozwiązanie pozwala używać posiadanego telefonu zamiast kupować osobne OBU, od angielskiego On-Board Unit, czyli urządzenie pokładowe przekazujące dane o ruchu pojazdu. Mała firma rzadko jeżdżąca na Litwę zyskuje możliwość zaoszczędzenia na sprzęcie. Ładowanie smartfona i uruchomienie aplikacji stają się jednak częścią przygotowań do wyjazdu. Przy regularnych kursach osobne kompatybilne urządzenie może okazać się wygodniejsze.
Na jednorazowy przejazd tranzytowy przewidziano rozwiązanie jeszcze prostsze w założeniu: kupiony wcześniej w portalu samoobsługowym bilet na wybraną trasę po płatnych drogach. Wtedy rejestrowanie ruchu telefonem nie będzie potrzebne. Pojawia się jednak zrozumiałe pytanie: co zrobić, gdy trzeba zmienić trasę? Warunki zjazdu z niej, zmiany biletu i jego zwrotu wymagają jeszcze doprecyzowania.
Możliwości płatności nie będą przy tym ograniczone do sposobu rejestrowania przejazdu. Telefon lub urządzenie przekazuje dane o ruchu, a naliczoną kwotę będzie można, zgodnie z planem, opłacić kartą bankową, przez bankowość elektroniczną, kompatybilną kartą paliwową albo dostawcę EETS. Konkretna karta paliwowa musi być obsługiwana przez system. Gotówka nie będzie przyjmowana, a dotychczasowe punkty sprzedaży winiet na stacjach paliw przestaną być sposobem opłacania przejazdu.
Zmiana dotyczy również niewielkich samochodów dostawczych. Kategoria N1, którą obejmie Via Toll, to pojazdy do przewozu ładunków o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 t, łącznie z dopuszczalnym ładunkiem. Dalej są N2 powyżej 3,5 do 12 t oraz N3 powyżej 12 t. Opłaty obejmą też autobusy M2 i M3 mające więcej niż osiem miejsc dla pasażerów i maksymalną masę odpowiednio do 5 t oraz powyżej 5 t. Dla zwykłych samochodów osobowych M1 opłaty nie przewidziano.
Kiedy będzie można sprawdzić rozliczenie
Władze ustaliły sposoby płatności. Teraz firmy potrzebują dostępu, żeby wypróbować je na swoich pojazdach. 12 listopada minister transportu i łączności Juras Taminskas obiecał wcześniejszą rejestrację i możliwość zapoznania się z aplikacją przed końcem roku, nie wskazując konkretnego dnia. Dla przewoźnika z kilkoma pojazdami ta data ma znaczenie: po rejestracji trzeba jeszcze wprowadzić dane, sprawdzić parametry i wyjaśnić kierowcom nowe zasady.
W przypadku pojazdu zarejestrowanego na Litwie część pracy ma odbywać się automatycznie. Po wpisaniu numeru rejestracyjnego Via Toll ma pobrać dane techniczne z rejestru pojazdów Regitra. Takiej automatycznej wymiany danych dla polskiej ciężarówki na razie nie potwierdzono. Konto użytkownika pozwoli natomiast dodawać i edytować pojazdy, wybierać sposób płatności, przeglądać przejazdy i naliczone kwoty oraz otrzymywać zestawienia płatności i powiadomienia.
Według stanu na 16 listopada redakcji nie udało się potwierdzić otwarcia rejestracji dla wszystkich użytkowników ani dat udostępnienia aplikacji na Androida i iOS. Pozostają pytania o dokumenty dla zagranicznych pojazdów, dodanie całej floty jednym plikiem oraz przejazdy testowe bez pobierania opłat. Od tych szczegółów będzie zależało, ile pracy przypadnie polskiej firmie po uzyskaniu dostępu i czy zdąży spokojnie sprawdzić wszystko przed styczniem.
W drodze pojawi się kolejne pytanie: co się stanie, jeśli telefon się rozładuje, aplikacja się zamknie lub urządzenie przestanie przekazywać dane? Dla kierowcy ważne jest, czy zapis się zachował, a dla firmy – jak odtworzyć przejazd i potwierdzić opłatę. Redakcja nie ma jeszcze potwierdzonej instrukcji Via Toll dla takich przypadków. Nie ma też podstaw, by obiecywać, że system sam odtworzy trasę lub pozwoli bez konsekwencji dopłacić później.
Tymczasem kontrola ma zostać wzmocniona: w ciągu 2027 roku sieć kamer na płatnych drogach ma się rozrosnąć do 650 punktów. To plan na cały rok; nie wynika z niego liczba punktów, które będą działać dokładnie 1 stycznia. Z opisu Via Lietuva wynika, że system będzie zestawiać przejazd pojazdu z korzystaniem z aplikacji, urządzenia lub biletu na trasę.
Koszt nieopłaconego przejazdu jest już znany: art. 463 litewskiego Kodeksu wykroczeń administracyjnych przewiduje karę od 700 do 1000 euro. Litewska Administracja Bezpieczeństwa Transportu, LTSA, wskazuje, że odpowiedzialność może ponieść kierowca albo właściciel lub posiadacz pojazdu będący osobą fizyczną, albo kierujący osobą prawną. Sam ten przepis nie oznacza automatycznej kary za każdą przerwę w przekazywaniu danych.
Obecne zasady LTSA pozwalają składać wyjaśnienia do protokołu i odwoływać się od rozstrzygnięcia w sprawie. Na odwołanie przewidziano 20 dni kalendarzowych od wysłania lub wydania kopii rozstrzygnięcia; składa się je za pośrednictwem LTSA. Korekta błędnie naliczonej opłaty drogowej będzie wymagała osobnej procedury Via Toll. Szczególnie ważna będzie ona dla firmy rozliczającej się przez zewnętrznego dostawcę.
Nie da się przedłużyć przygotowań dzięki starej winiecie: wszystkie winiety kupione w 2026 roku stracą ważność 1 stycznia. Za niewykorzystany okres operator obiecuje zwrot według procedury, którą ogłosi osobno. Dlatego dla styczniowych kursów decydujące będą najbliższe komunikaty o dostępie do systemu i podłączeniu urządzeń. Po ich publikacji przewoźnik powinien mieć jeszcze czas, by upewnić się, że przejazdy jego pojazdu rzeczywiście są rejestrowane, a wybrana forma płatności działa.
Komentarze
Dodaj komentarz
Jūsų komentaras