Najważniejsze wiadomości z Litwy za marzec: co powinien wiedzieć przewoźnik

Marzec na Litwie pokazał przewoźnikowi kilka nieprzyjemnych kwestii jednocześnie: kryzys związany z olejem napędowym szybko stał się kwestią polityczną, kontrola na drogach i rynku pracy wyraźnie się zaostrzyła, a problemy infrastrukturalne już bezpośrednio uderzają w trasy, terminy i koszty. Jednocześnie branża żyje w dwóch rzeczywistościach: z jednej strony kary, tachografy, ryzyka sankcyjne i deficyt kadr, z drugiej – przyspieszająca cyfryzacja, nowe moce logistyczne i próby dostosowania biznesu do nowych zasad.

Granica, cło i ryzyka sankcyjne

Białoruś w końcu zaczęła wypuszczać litewski transport, który utknął na jej terytorium po jesiennym konflikcie wokół granicy: 23 marca strona białoruska poinformowała, że ponad 1,900 litewskich ciężarówek i przyczep może wyjechać, ale dopiero po opłaceniu postoju, przy czym nawet obniżona stawka okazała się dla wielu przewoźników dużym obciążeniem. Na tym tle w samej litewskiej branży nie ma wspólnej linii: przedstawiciele przewoźników wprost mówią, że część firm będzie kontynuować jazdę przez Białoruś, dopóki nie będzie wyraźnego sygnału politycznego od władz Litwy, a inni już zmieniają trasy lub przenoszą biznes i rejestrację naczep do Polski, Łotwy i Estonii. Oznacza to, że formalnie ruch został częściowo odblokowany, ale dla rynku nie jest to powrót do normy, lecz raczej awaryjne wyjście z matni.

Litewscy celnicy w Medininkai zatrzymali 2 ciężarówki DAF z owocami i warzywami z Holandii do Rosji, podejrzewając próbę obejścia sankcji UE. W pojazdach znaleziono rosyjskie dokumenty rejestracyjne na te same ciągniki z pasującymi numerami VIN, a także 2 różne mechanizmy zmiany numerów: w jednym przypadku litewskie tablice zmieniały się na rosyjskie za pomocą przycisku w kabinie, w drugim wykorzystywano ręczne mocowanie magnetyczne. Cło wprost wskazało, że takie schematy mogły być stosowane do nielegalnej pracy na terenie Rosji z ominięciem ograniczeń sankcyjnych.

Od 30 marca 2026 r. na drogowym posterunku celnym “Tiekimas” w Kownie zaczęła obowiązywać obowiązkowa wstępna rejestracja transportu przez portal TRAKIS. Przewoźnik musi teraz z wyprzedzeniem rezerwować czas przybycia: pojazd musi przyjechać nie wcześniej niż 20 minut przed slotem i nie później niż 40 minut po jego rozpoczęciu, w przeciwnym razie rezerwacja zostanie automatycznie anulowana. W istocie jest to nowa próba uporządkowania przepływu transportu i wyeliminowania zbędnych opóźnień na posterunku.

Paliwo, podatki i koszty transportu

Wydarzeniem marca był oczywiście kryzys paliwowy: na Litwie spór o przyczyny podwyżek cen szybko wykroczył poza ramy samej wojny na Bliskim Wschodzie. Podczas gdy część ekspertów wskazywała, że prawie połowę ceny oleju napędowego stanowią już podatki i nawoływała do pilnej rewizji polityki akcyzowej, Rada ds. Konkurencji stwierdziła, że sama dynamika cen nie daje podstaw do podejrzeń o zmowę stacji paliw, ponieważ wzrost ogólnie odpowiada tendencjom w krajach sąsiednich i średnim wskaźnikom w UE. Na tym tle szczególnie widoczne jest podejście hiszpańskie: tamtejsze władze uzgodniły już z przewoźnikami automatyczną i obowiązkową rewizję stawek transportowych przy skoku cen diesla, zwiększając udział komponentu paliwowego w cenie usługi z 30% do 40%. Litwa również jednak ruszyła z miejsca: 26 marca Ministerstwo Finansów zaproponowało tymczasowe obniżenie akcyzy na olej napędowy, co mogłoby obniżyć cenę o około 6 centów za litr. Oznacza to, że wsparcie jest już omawiane w praktyce, ale do hiszpańskiego poziomu systematyczności litewskim środkom jeszcze daleko.

Kierowcy, migracja i rynek pracy

Departament Migracji Litwy poinformował o ważnej zmianie w składaniu wniosków o zezwolenie na pobyt i wizy krajowe za pośrednictwem zewnętrznego dostawcy usług: od 5 marca w Kazachstanie, Kirgistanie, Uzbekistanie i Zimbabwe dla części wnioskodawców wprowadzono limity przyjęć. Dotyczy to tak zwanych podstaw niepriorytetowych, w tym pracy, pracy sezonowej, delegacji, staży, praktyk, udziału w działalności firm, działalności religijnej i sportowej. Jeśli miesięczny limit w danej jednostce zostanie wyczerpany, przyjmowanie nowych wniosków przez serwis zewnętrzny zostanie tam wstrzymane.

Litewska “Gretvėja” szuka kierowców już w Brazylii: firma wysłała zespół w celu rekrutacji 200 kierowców ciężarówek w obliczu chronicznego niedoboru kadr w Europie. Jest to ta sama firma, która pojawiła się już w głośnej historii pracowniczej w Holandii: kierowca z Tadżykistanu, Parwiz, zatrzymał ciężarówkę w rejonie Maasvlakte, domagając się co najmniej 30 tys. euro zaległego wynagrodzenia, a po dwóch tygodniach protestu zdołał uzyskać wypłatę i opuścił parking.

Kolejny spór z litewskim pracodawcą o wynagrodzenie trafił już do holenderskiego sądu i zakończył się na korzyść kierowcy. Sąd w Holandii uznał, że kierowca z Tadżykistanu, pracujący dla firmy “Marvel Solar Energy” z Kłajpedy, miał prawo zatrzymać ciężarówkę do czasu spłaty długu i nakazał przewoźnikowi wypłatę prawie 18 tys. euro niewypłaconego wynagrodzenia. Związki zawodowe uważają to orzeczenie za ważny sygnał dla całego rynku transportu międzynarodowego.

Temat szkolenia zawodowego kierowców w ogóle wszedł na poziom agendy antykorupcyjnej. STT po analizie systemu “kodu 95” stwierdziła ryzyko fikcyjnych szkoleń i formalnego wydawania dyplomów: szkoły same uczą i same oceniają wyniki, egzaminy praktyczne nie są nagrywane, kontrola jest słaba, a test teoretyczny zdaje prawie 100% uczniów. Służba wprost wskazuje, że taki model stwarza grunt pod nadużycia, fikcyjne przygotowanie i wydawanie kwalifikacji “za pieniądze”, a nie na podstawie rzeczywistych umiejętności.

Pod względem konfliktów pracowniczych transport na Litwie znów jest wśród liderów. W 2025 roku komisje ds. sporów pracowniczych otrzymały 8,984 wnioski, a około 72% wszystkich roszczeń dotyczyło wynagrodzeń i powiązanych z nimi wypłat. Na transport i magazynowanie przypadło około 22% wszystkich sporów pracowniczych – to więcej niż w budownictwie i przemyśle. Kolejny nieprzyjemny akcent: około 23% rozpatrywanych sporów dotyczyło pracowników zagranicznych, głównie obywateli krajów trzecich, w tym Tadżykistanu, Ukrainy, Uzbekistanu i Kirgistanu.

VDI oddzielnie wyjaśniła, że zwolnienie “za porozumieniem stron” nie działa jak magiczny papier. Sam podpisany dokument nie oznacza jeszcze legalności rozwiązania umowy: sądy badają, czy obie strony miały realną, swobodnie wyrażoną i uzgodnioną wolę. Jeśli osobie nie wyjaśniono konsekwencji, popędzano ją z podpisem lub nie dano możliwości spokojnego podjęcia decyzji, takie porozumienie może zostać uznane za nielegalne. Dla pracodawców to bezpośredni sygnał: samo formalne podpisanie dokumentu to za mało, trzeba jeszcze udowodnić, że zgoda była świadoma.

Problem nielegalnej pracy na Litwie ogólnie nieco się cofnął, ale dla transportu najwyraźniej nie jest zamknięty. W 2025 roku VDI przeprowadziła 8,019 kontroli pod kątem nielegalnego i niedeklarowanego zatrudnienia, co stanowi o 14% więcej niż rok wcześniej, a suma grzywien wzrosła do 3,1 mln euro. Przy tym właśnie sektor transportowy w oddzielnym komunikacie VDI został nazwany ryzykownym, a lista podejrzanych firm po historii z “bezpłatnym szkoleniem” ma zostać przekazana do jednostek terytorialnych w celu dalszych kontroli. Oznacza to, że kontrola się zaostrza, ale sam problem w branży nigdzie nie zniknął.

Tachografy, kontrola i regulacje branżowe

LTSA apeluje do właścicieli furgonów, aby nie zwlekali do lata: od 1 lipca 2026 roku inteligentne tachografy drugiej generacji G2V2 staną się obowiązkowe dla części pojazdów kategorii N1 o dopuszczalnej masie całkowitej od 2,5 do 3,5 tony, jeśli są one wykorzystywane w międzynarodowym transporcie towarów lub kabotażu. Wymóg nie dotyczy przewozów krajowych, a także rejsów niekomercyjnych i transportu ładunku na własny rachunek.

Równolegle “Linava” zaproponowała Ministerstwu Finansów i Ministerstwu Gospodarki Litwy częściową rekompensatę przewoźnikom kosztów zakupu i instalacji inteligentnych tachografów. Stowarzyszenie wprost mówi o konieczności stworzenia mechanizmu wsparcia finansowego, aby złagodzić firmom koszty kolejnego etapu technicznej modernizacji floty.

Na Litwie uruchomiono kampanię “STOP kelių gadinimui” przeciwko przeciążonemu transportowi: ministerstwa, gminy, organy kontrolne i biznes podpisały memorandum o wspólnych działaniach, aby wzmocnić kontrolę ciężkich ciężarówek i zwiększyć moce kontrolne. Powód jest poważny: według obliczeń władz, w 2024 roku po autostradach A1, A2 i A5 codziennie poruszało się około 17,600 ciężkich maszyn, a 25% z nich przekraczało dopuszczalną masę, czasem nawet dwukrotnie. W odpowiedzi państwo obiecuje zainstalować 18 punktów wagowych na kluczowych drogach w ciągu 3 lat i zwiększyć finansowanie LTSA na postępowania w sprawach o wykroczenia administracyjne do 1,9 mln euro, co jest około 7-krotnym wzrostem w stosunku do obecnego poziomu.

Litewskim ekologom może zostać odebrane prawo do zatrzymywania i sprawdzania na drodze zanieczyszczenia generowanego przez samochody osobowe i część transportu pasażerskiego. Inicjatywa ta przeszła już przez właściwą komisję Sejmu, a zwolennicy zmian powołują się na słabą praktyczną efektywność obecnego systemu: według wiceministra, na 871 skontrolowanych pojazdów tylko w 1 przypadku emisje nie spełniały wymagań. Na razie nie jest to jeszcze przyjęta norma, lecz projekt ustawy, ale wyraźnie posuwa się on naprzód w procedurze parlamentarnej.

W Wilnie sąd położył kres kolejnej historii korupcyjnej wokół “Regitry”: egzaminator filii otrzymał grzywnę 20,4 tys. euro, a 3 pośredników – kolejne 19,4 tys., 10,4 tys. i 4 tys. euro odpowiednio. Łączna suma grzywien przekroczyła 54,2 tys. euro. Według danych śledztwa schemat działał poprzez pośredników, którzy zbierali łapówki od chętnych do zdania egzaminu praktycznego i obiecywali wpłynąć na egzaminatora, aby ten nie odnotowywał błędów.

Drogi, infrastruktura i ograniczenia ruchu

Na Litwie wprowadzono wiosenne ograniczenia dla ciężarówek na najbardziej wrażliwych drogach regionalnych: w okresie roztopów podbudowa drogi szybko traci nośność, a intensywny przepływ ciężkiego transportu może dosłownie dobić nawierzchnię. Władze wprost nazywają ten środek prewencyjnym i tymczasowym, a kontrolę obiecują prowadzić nie tylko poprzez patrole, ale także dzięki sygnałom mieszkańców o uszkodzeniach i naruszeniach.

W kwestii funduszy na drogi władze również wyznaczyły priorytety. Budżet drogowy Litwy na 2026 rok wynosi 815,5 mln euro, a główny nacisk urzędnicy i Via Lietuva kładą nie na kosmetykę, lecz na najbardziej bolące miejsca: mosty, wiadukty i kluczowe magistrale. Ogłoszono już remont 170 km dróg państwowych, z czego około 100 km planuje się wykonać w tym roku, przede wszystkim na A1 i A2.

Osobny ból głowy dla Wilna to węzeł przy Gariūnai. Rekonstrukcja wiaduktu na A1 już wystartowała: stara konstrukcja zostanie całkowicie rozebrana i zastąpiona nową, przy czym ruch zostanie przeniesiony na zwężone pasy, a najcięższe prace demontażowe zostaną przesunięte na noce i weekendy. Obiekt jest rzeczywiście krytyczny: przejeżdża po nim około 44 tys. pojazdów na dobę, w tym około 4,6 tys. ciężarówek, więc zatory nie będą tam epizodem, lecz nową rzeczywistością co najmniej do lata 2027 roku.

W ogóle rok 2026 na Litwie został faktycznie ogłoszony rokiem mostów: Via Lietuva mówi już o ponad 140 mostach i wiaduktach w złym stanie i obiecuje do końca 2028 roku wyremontować 105 obiektów awaryjnych. Tylko w 2026 roku planuje się zakończenie prac na 25 takich konstrukcjach. Problem jest dawny i drogi: na doprowadzenie mostów do chociażby akceptowalnego stanu potrzebne są już nie dziesiątki, lecz setki milionów euro.

Wiosna na drogach Litwy to nie tylko dziury, ale i zwierzęta. Ekolodzy przypominają: jeśli kierowca potrącił dzikie zwierzę lub zobaczył już potrącone na drodze, należy dzwonić pod numer 112. Równolegle minister transportu przyznał, że infrastruktura drogowa kraju jest “całkowicie zużyta” po zimie, a ubezpieczyciele już liczą straty: w ciągu pierwszych 7 tygodni 2026 r. największy ubezpieczyciel odnotował prawie 50 zgłoszeń dotyczących szkód spowodowanych przez dziury na kwotę 32 tys. euro, a w całym zeszłym roku wypłaty z tego tytułu zbliżyły się do 500 tys. euro przy średnim czeku około 1000 euro. Złe drogi na Litwie to już jak najbardziej ryzyko finansowe, a nie domowa irytacja. Z praktyki odszkodowań widać, że kluczowe są tu dowody: dane o miejscu zdarzenia, zdjęcia uszkodzeń i potwierdzenie samej szkody, które następnie przekazuje się właścicielowi drogi. W przeciwnym razie spór o wypłatę zmienia się w klasyczne “niczego nie udowodnicie”.

I jeszcze jedna zmiana dla Wilna: na alei Savanorių zainstalowano nowe urządzenie do rejestrowania naruszeń przepisów ruchu drogowego. Kamera pracuje na razie w trybie testowym, mandaty nie są wystawiane, ale policja już potwierdza, że po oddaniu jej do eksploatacji będzie służyć do kontroli bezpieczeństwa ruchu i rejestrowania naruszeń. Osobno odnotowano nieprzyjemny szczegół: kierowcy dość trudno ją zauważyć, ponieważ sprzęt stoi obok tablicy informacyjnej.

Bezpieczeństwo, ubezpieczenia i stosunek do ciężarówek

Badanie przeprowadzone na Litwie pokazało nieprzyjemną rzecz: około co siódmy kierowca przyznaje, że przynajmniej raz jechał bez ważnej polisy OC. Najczęściej przyczyna jest banalna i dość głupia: ludzie po prostu zapominali przedłużyć ubezpieczenie lub byli pewni, że ono jeszcze obowiązuje. Jednak dla rynku jest to zły sygnał, ponieważ mowa o zauważalnej części kierowców, którzy świadomie lub przez niedbalstwo wyjeżdżają na drogę bez obowiązkowej ochrony.

Inne badanie pokazało, że prawie połowa mieszkańców Litwy czuje się niebezpiecznie w pobliżu ciężarówek w ruchu: 39% odpowiedziało, że czuje się “raczej niebezpiecznie”, a kolejne 11% – “całkiem niebezpiecznie”. To już nie tylko emocja, lecz wskaźnik problemu postrzegania transportu towarowego na drodze. Równolegle badanie wykazało też drugą stronę tej historii: wielu kierowców samochodów osobowych słabo rozumie, jak bezpiecznie zachowywać się obok ciężarówki, zwłaszcza podczas zakrętów, zmiany pasa i na skrzyżowaniach.

Kolejna wiosenna nieprzyjemność na litewskich drogach to tak zwani “prowokatorzy stłuczek”. Według słów ekspertów ubezpieczeniowych, tacy ludzie zazwyczaj świetnie znają przepisy, wybierają trudne skrzyżowania i węzły, szybko sporządzają dokumenty i potrafią wywierać presję, a podczas kontroli nierzadko okazuje się, że ten sam kierowca bywał już “poszkodowanym” nie jeden, lecz dziesiątki razy.

Rynek, firmy i inwestycje

Tymczasem “Linava” oświadczyła, że zdołała ustabilizować swoją sytuację finansową i przejść od zauważalnej straty do zrównoważonego wyniku po rewizji wydatków, optymalizacji kosztów administracyjnych i zaostrzeniu kontroli budżetowej. Jednak jednocześnie dla rynku jest bardziej przyziemna wiadomość: od 1 kwietnia 2026 r. stowarzyszenie zmieniło ceny karnetów TIR. Obecnie na stronie “Linava” karnet 6-kartkowy kosztuje 50,45 euro, a 16-kartkowy – 72 euro.

“Girteka” podpisała długoterminową umowę z “Mercedes-Benz Trucks” na dostawę 500 ciągników Actros L ProCabin z etapowym przekazaniem w ciągu 2026 roku. Jednak na tle tej modernizacji floty firma otrzymała nowy cios wizerunkowy: belgijski związek zawodowy UBT-FGTB skrytykował gwarancję na 74 mln euro związaną z finansowaniem przez AKA Bank i oskarżył grupę o model oparty na dumpingu socjalnym. Sama “Girteka” odrzuca te oskarżenia.

“FM Logistic” wzmacnia pozycję w regionie bałtyckim: firma uruchomiła nową linię drobnicową między Polską, Litwą, Łotwą i Estonią. Ekspansja opiera się na korytarzu Via Baltica, który dla operatorów staje się coraz ważniejszy jako bardziej przewidywalna i szybsza trasa między Europą Środkową a krajami bałtyckimi.

W Kownie rozpoczął pracę nowy terminal “ACE Logistics” o wartości 7 mln euro. Jest to drugi po Wilnie ośrodek logistyczny firmy na Litwie: nowy obiekt otrzymał 40 ramp przeładunkowych, ponad 4 tys. mkw. powierzchni terminalowej i, według obliczeń samej firmy, ma zwiększyć przepustowość i skrócić czas tranzytu.

W Wilnie otwarto nową stację kontroli pojazdów “TUV NORD Lietuva”: zaczęła ona działać w dzielnicy Liepkalnis pod adresem B. Brazdžionio g. 4. Na nowym placu uruchomiono 2 linie dla samochodów osobowych, 1 dla ciężarowych i oddzielną specjalistyczną linię dla motocykli. Firma wprost wskazuje, że stacja jest przeznaczona między innymi dla rosnącego przepływu transportu komercyjnego w południowej części miasta.

Cyfryzacja, AI i technologiczne odświeżenie branży

Cyfryzacja w litewskiej logistyce przestaje być rozmową “o przyszłości” i coraz bardziej staje się kwestią konkurencyjności. Według badania Transporto inovacijų asociacija, przeprowadzonego w grudniu 2025 r., 44% firm planuje już w 2026 r. inwestować w rozwiązania oparte na AI i automatyzacji, a kolejna ćwiartka dopiero rozważa taki krok. Przy tym szefowa stowarzyszenia Rugilė Andziukevičiūtė-Buzė wprost mówi o przepaści wewnątrz rynku: duże firmy wdrażają systemy szybciej, podczas gdy małym i średnim częściej brakuje zasobów i kompetencji.

Estoński Aberg opisuje już całkiem przyziemny scenariusz wykorzystania AI: według firmy, na kierunku fińskim około 75% nowych kontraktów przynosi jej obecnie Sera AI, która przejmuje wyszukiwanie leadów i pierwszy kontakt z potencjalnymi klientami. Dla niewielkiego zespołu jest to faktycznie zastąpienie części funkcji działu sprzedaży.

Litewski Fleethand stawia nie na piękne “opakowanie” AI, lecz na najbardziej bolesną rutynę przewoźnika: firma oświadczyła, że zainwestowała 1 mln euro w rozwiązanie do automatyzacji pracy menedżerów transportu. Pomysł jest prosty: mniej ręcznego sprawdzania dokumentów, mniej ciągłych korekt tras i mniej telefonów o drobiazgi. Według oceny samej Fleethand, po automatyzacji jeden menedżer będzie mógł prowadzić o około jedną trzecią więcej samochodów niż obecnie.

Osobny kierunek to szkolenie kierowców. Stworzona na Litwie platforma RoadMaster VR rozwija się jako narzędzie VR do oceny i przygotowania kierowców: system rejestruje sytuacje stresowe za kierownicą, analizuje biosygnały i na tej podstawie tworzy spersonalizowane szkolenie. Oznacza to, że rynek stopniowo odchodzi od starego modelu “posadzenia instruktora obok” na rzecz podejścia technologicznego, gdzie można oddzielnie sprawdzać reakcję, odporność na stres i zachowanie w trudnych sytuacjach.

Litwa tymczasem dość szybko rozwija infrastrukturę ładowania: liczba punktów ładowania w kraju wzrosła w 2025 r. z 2 947 do 4 713. Czyli sformułowanie o “prawie 5 tysiącach” nie wygląda już na przesadę. Jest jednak i trzeźwy wniosek: dla samochodów osobowych sieć rośnie zauważalnie, natomiast elektryczne ciężarówki wciąż pozostają rzadkością – w 2025 roku w kraju zarejestrowano tylko 5 takich maszyn.

Sezonowe i praktyczne zmiany dla przewoźnika

Od 1 kwietnia na Litwie można już przechodzić na opony letnie, a od 10 kwietnia jazda na oponach kolcowanych jest oficjalnie zabroniona. Ze starymi oponami wiąże się też praktyczna wskazówka: przy wymianie w serwisie mają obowiązek je przyjąć, a dla opon wielkogabarytowych, w tym od ciągników i autobusów, obowiązują oddzielne zasady u sprzedawców, importerów i licencjonowanych przetwórców.

W kwietniu na Litwie znów odbędą się mistrzostwa wózków widłowych: zawody wyznaczono na 24 kwietnia w “LITEXPO”, w pawilonie 2, w ramach wystawy RESTA. Organizatorzy prezentują je nie tylko jako show, lecz jako sprawdzenie realnych umiejętności zawodowych, przy czym trzej najlepsi uczestnicy otrzymają prawo do reprezentowania Litwy na mistrzostwach świata w Niemczech.