ADR 2027: nowe zasady dla baterii, kierowców i ciężarówek

Kontener z własnym systemem bateryjnym może dziś jechać z numerem UN 3536 w dokumentach. Od 2027 roku ten numer nie wystarczy we wszystkich przypadkach: przepisy zaczną osobno uwzględniać, jaki typ baterii znajduje się w środku – litowo-jonowa, litowo-metalowa czy sodowo-jonowa. Dla nadawcy oznacza to inną klasyfikację, a dla przewoźnika – inną kontrolę dokumentów i oznakowania.

Zmieniają się także zasady szkolenia kierowców, dokumenty dotyczące uszkodzonych akumulatorów, pisemne instrukcje w kabinie oraz wymagania wobec części nowych pojazdów. Według wyliczeń Vektor Group zmiany obejmują 188 numerów UN. Dla konkretnej firmy znaczenie ma tylko ta część pakietu, która dotyczy jej ładunków, opakowań i pojazdów.

Czym jest ADR i po co niebezpiecznemu ładunkowi numer UN

ADR to międzynarodowa umowa dotycząca drogowego przewozu towarów niebezpiecznych. Określa, które ładunki są uznawane za niebezpieczne, jak je klasyfikować i pakować, jak oznaczać opakowanie, kontener lub pojazd, jakie dokumenty muszą towarzyszyć przewozowi oraz jakiego szkolenia wymaga personel.

ADR obejmuje gazy, chemikalia, paliwa, farby, aerozole, baterie i odpady. Jednym z podstawowych elementów systemu jest numer UN – czterocyfrowy międzynarodowy numer substancji lub przedmiotu. Na jego podstawie można ustalić, co znajduje się w pojeździe i jakie wymagania mają zastosowanie.

Kiedy ADR 2027 zacznie obowiązywać

Pakiet poprawek został oficjalnie przekazany 55 stronom ADR 1 lipca 2026 roku. Termin na zgłaszanie sprzeciwów upłynął 1 października. Zgodnie z procedurą umowy zmiany mają wejść w życie 1 stycznia 2027 roku, jeżeli w tym czasie nie zgłoszono wystarczającej liczby sprzeciwów.

W chwili redakcyjnej weryfikacji 6 października w UN Treaty Collection, oficjalnej bazie traktatów ONZ, nie było jeszcze osobnego powiadomienia formalnie potwierdzającego wejście poprawek w życie. Dlatego precyzyjniej powiedzieć, że wejście ADR 2027 w życie przewidziano na 1 stycznia, a końcowa procedura ONZ jeszcze się domyka. Sam pakiet został już opublikowany przez UNECE, Europejską Komisję Gospodarczą ONZ, w dokumentach ECE/TRANS/WP.15/274, Corr.1 i Add.1.

Nawet 1 stycznia stare przepisy nie znikną z dnia na dzień. Do 30 czerwca 2027 roku większość przewozów będzie można wykonywać według wersji ADR 2025. Od 1 lipca podstawową wersją stanie się ADR 2027, chyba że dla konkretnego wymagania przewidziano dłuższy okres przejściowy.

Baterie: sam numer UN 3536 już nie wystarczy

Jedna z najbardziej praktycznych grup zmian dotyczy baterii. Są one wykorzystywane w sprzęcie magazynowym, urządzeniach mobilnych, kontenerach i systemach magazynowania energii, a uszkodzone akumulatory regularnie trafiają do naprawy, recyklingu lub utylizacji.

Dobrym przykładem jest bateria zainstalowana bezpośrednio w cargo transport unit, czyli w jednostce transportowej ładunku. Mówiąc prościej, może to być kontener, w którym bateria zasila wyposażenie samego kontenera. Obecnie dla tego typu baterii litowych stosuje się UN 3536.

Od 2027 roku UN 3536 pozostanie dla baterii litowo-jonowych. Dla baterii litowo-metalowych pojawi się UN 3563, a dla sodowo-jonowych – UN 3564. Wszystkie trzy pozycje należą do klasy 9 ADR, obejmującej różne materiały i przedmioty niebezpieczne, których nie zaliczono do klas 1–8.

Praktyczny scenariusz jest prosty. Firma wysyła kontener z wbudowanym sodowo-jonowym systemem magazynowania energii. Dla takiej baterii pojawia się osobny UN 3564. Nadawca określa jej typ i klasyfikację, numer trafia do dokumentów przewozowych i oznakowania, a przewoźnik sprawdza zgodność przewozu z wymaganiami ADR.

Osobna zasada pojawia się dla baterii hybrydowych łączących ogniwa litowo-jonowe i sodowo-jonowe. Przepis szczególny 410 określa, kiedy takie baterie przypisuje się do UN 3480, UN 3481 lub UN 3536. Dla firmy oznacza to bardziej jednoznaczny wybór numeru dla baterii wykorzystującej mieszaną technologię.

Uszkodzone baterie: do dokumentów dojdzie kolejny dokument

Bateria po wypadku, uszkodzony moduł z warsztatu lub akumulator wysyłany do recyklingu może wymagać specjalnego zabezpieczonego opakowania. Instrukcje P911 i LP906 określają wymagania dla takich opakowań w przypadku baterii stwarzających podwyższone ryzyko podczas transportu.

Od 2027 roku przepis szczególny 680 wymaga dla określonych baterii litowych i sodowo-jonowych przewożonych w takich opakowaniach dodatkowego opisu warunków bezpiecznego użytkowania opakowania i transportu. Dokument trzeba będzie dołączyć do kompletu dokumentów przewozowych.

Źródłem tych informacji pozostaje nadawca. Pakujący i załadowca odpowiadają za swoje operacje, przewoźnik sprawdza dokumenty i warunki przewozu, a kierowca wykonuje obowiązki załogi podczas trasy. Kierowca nie ustala samodzielnie składu chemicznego baterii.

Część szkoleń ADR przenosi się do internetu

ADR 2027 po raz pierwszy wyraźnie rozróżnia dwa cyfrowe formaty szkolenia. Remote training to zajęcia online w czasie rzeczywistym, gdy prowadzący i uczestnicy są jednocześnie obecni na lekcji. E-learning oznacza samodzielną naukę w systemie cyfrowym.

Kurs początkowy potrzebny do uzyskania zaświadczenia ADR dla kierowcy będzie mógł odbywać się stacjonarnie, online w czasie rzeczywistym albo w formule łączącej oba rozwiązania. Ćwiczenia praktyczne nadal będą odbywać się stacjonarnie. Na kursach przedłużających uprawnienia dopuszczony zostanie także e-learning, ale całej części teoretycznej nie będzie można przejść wyłącznie samodzielnie w systemie.

Dla przewoźników i ośrodków szkoleniowych oznacza to większą elastyczność. Zmienia się również brzmienie rozdziału 1.3 dotyczącego szkolenia innych osób uczestniczących w łańcuchu przewozu towarów niebezpiecznych. Przepis obejmie osoby według wykonywanej funkcji, w tym zewnętrznych wykonawców. Ma to znaczenie przy podwykonawstwie i współpracy z samozatrudnionymi, choć osobne zaświadczenie ADR dla kierowcy nie będzie potrzebne każdemu podwykonawcy.

W kabinie zmieni się instrukcja, a w nowych pojazdach wymagania techniczne

W pojeździe przewożącym towary niebezpieczne zgodnie z ADR musi znajdować się standaryzowana pisemna instrukcja na wypadek awarii lub sytuacji nadzwyczajnej. Przewoźnik przekazuje ją załodze w języku, który rozumie, a dokument znajduje się w kabinie.

W ADR 2027 tekst instrukcji zostanie zaktualizowany, ale starą wersję będzie można stosować do 31 grudnia 2027 roku. Dlatego 1 stycznia nie będzie trzeba wymieniać wszystkich instrukcji we wszystkich pojazdach.

W części 9 ADR, która określa wymagania dotyczące konstrukcji i dopuszczenia określonych pojazdów, pojawia się TPMS – system monitorowania ciśnienia w oponach. Uszkodzenie lub przegrzanie koła podczas przewozu towarów niebezpiecznych może zwiększyć skutki wypadku.

Nowe wymaganie dotyczy określonych pojazdów ADR i przyczep po raz pierwszy zarejestrowanych po 1 lipca 2027 roku. Z powodu tej poprawki istniejącej floty ciężarówek nie trzeba będzie masowo przebudowywać.

HVO także trafia do zmian

UN 1202 stosuje się dla oleju napędowego i zbliżonych produktów. Nowy przepis szczególny 681 rozszerza wykaz norm dotyczących nowoczesnych paliw dieslowskich i parafinowych. Wśród nich jest EN 15940, norma dla parafinowych olejów napędowych, do których należy HVO – odnawialny olej napędowy wytwarzany z olejów i tłuszczów, już wykorzystywany w transporcie ciężarowym.

“Zasada 1000 punktów”: dla części ładunków zwolnienie będzie węższe

Podrozdział 1.1.3.6 ADR pozwala przy niewielkiej ilości towarów niebezpiecznych stosować uproszczony reżim. W branży nazywa się go zwykle “zasadą 1000 punktów”. Towarowi niebezpiecznemu przypisuje się kategorię transportową i współczynnik. Ilość jest przeliczana na umowne punkty, wyniki dla różnych ładunków są sumowane, a poniżej ustalonego progu część wymagań ADR nie ma zastosowania.

Jeżeli pojazd wiezie kilka niewielkich partii towarów niebezpiecznych, liczy się suma po przeliczeniu, dlatego “1000 punktów” nie oznacza 1000 kg.

Dla części szczególnie niebezpiecznych towarów z kategorii transportowej 1 obowiązuje dziś specjalny przypis pozwalający stosować limit 50 kg na jednostkę transportową. W ADR 2027 przypis zostanie usunięty, a podstawowy limit tej kategorii wyniesie 20 kg. Zmiana obejmie dziewięć pozycji UN, między innymi bezwodny amoniak UN 1005 i chlor UN 1017.

Dla tych dziewięciu pozycji dotychczasowe zasady będzie można stosować do 31 grudnia 2030 roku. Dlatego przewóz 21 kg amoniaku nie stanie się 1 stycznia 2027 roku naruszeniem wyłącznie z powodu nowej wersji ADR.

Kto za co odpowiada

ADR rozdziela obowiązki między uczestników przewozu. Nadawca odpowiada za klasyfikację ładunku i dane wyjściowe, pakujący i załadowca – za swoje operacje, przewoźnik przed rozpoczęciem trasy sprawdza dokumenty i warunki przewozu, a kierowca wykonuje obowiązki załogi podczas transportu.

W wielu firmach system zgodności z ADR pomaga organizować DGSA, Dangerous Goods Safety Adviser, czyli doradca do spraw bezpieczeństwa przewozu towarów niebezpiecznych. Zajmuje się procedurami, ryzykiem i sprawozdawczością firmy, ale obowiązki pozostałych uczestników przewozu nadal pozostają po ich stronie.

Co to zmienia dla Polski i Litwy

Polska i Litwa są stronami ADR, dlatego podstawowe zasady dla przewoźnika międzynarodowego są takie same. Jeżeli bateria otrzymuje nowy numer UN, nie zmienia się on po przekroczeniu granicy polsko-litewskiej. To samo dotyczy klasyfikacji, instrukcji pakowania i podstawowych wymagań dotyczących przewozu.

Różnice zaczynają się na poziomie krajowym: w organizacji szkoleń i egzaminów, pracy organów kontrolnych, procedurach administracyjnych i sankcjach. Polskiej kary nie można automatycznie uznać za litewską, nawet jeśli naruszenie dotyczy tego samego punktu ADR.

Co dalej

Jeżeli procedura przebiegnie zgodnie z planem, nowa wersja ADR zacznie obowiązywać 1 stycznia 2027 roku. Do 30 czerwca większość przewozów będzie można nadal wykonywać według ADR 2025. Dla części wymagań przewidziano własne terminy: stare pisemne instrukcje można stosować do końca 2027 roku, a okres przejściowy dla dziewięciu pozycji UN objętych “zasadą 1000 punktów” potrwa do końca 2030 roku.

Dla większości przewoźników 2027 rok będzie sprawdzianem dotychczasowych procesów według nowej wersji ADR. Najwięcej praktycznych zmian dotyczy obszarów, w których już dziś pojawiają się baterie, uszkodzone akumulatory, szkolenia personelu i nowe pojazdy. To właśnie tutaj nowe numery i sformułowania najszybciej przełożą się na konkretne dokumenty, oznakowanie i kontrole na drodze.